<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Alice News &#187; Transformative Constitutionalism</title>
	<atom:link href="http://alice.ces.uc.pt/news-old/?cat=98&#038;feed=rss2" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old</link>
	<description>Alice Project</description>
	<lastBuildDate>Mon, 01 Oct 2018 16:40:12 +0000</lastBuildDate>
	<language>en</language>
	<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.org/?v=3.1.4</generator>
		<item>
		<title>Boaventura de Sousa Santos: 30 aniversario de la CONAIE</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=6057</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=6057#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 23 Nov 2016 12:54:11 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Ecuador]]></category>
		<category><![CDATA[Español]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[Multimedia content / Contenido multimedia / Conteúdo multimídia]]></category>
		<category><![CDATA[Opinión]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Buen Vivir]]></category>
		<category><![CDATA[Cognitive Justice]]></category>
		<category><![CDATA[Constitución]]></category>
		<category><![CDATA[Constituyente]]></category>
		<category><![CDATA[Crisis]]></category>
		<category><![CDATA[Desconstitucionalización]]></category>
		<category><![CDATA[Discrimination]]></category>
		<category><![CDATA[Ecologia de Saberes]]></category>
		<category><![CDATA[Epistemologias do Sul]]></category>
		<category><![CDATA[Extractivismo]]></category>
		<category><![CDATA[Indigenas]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Intercultural Translation]]></category>
		<category><![CDATA[International Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Justiça]]></category>
		<category><![CDATA[Movimentos Sociais]]></category>
		<category><![CDATA[Racismo]]></category>
		<category><![CDATA[Recursos naturales]]></category>
		<category><![CDATA[Território]]></category>
		<category><![CDATA[Violencia]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=6057</guid>
		<description><![CDATA[Deben estar orgullosos de todo que lograran en esos 30 años. Tienen un trabajo notable para traer a la agenda política las cosmovisiones, los derechos de los pueblos indigenas, su defensa del territorio,...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4055' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos: Carta abierta al Presidente Rafael Correa'>Boaventura de Sousa Santos: Carta abierta al Presidente Rafael Correa</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5686' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos: Quinze questões para uma nova esquerda'>Boaventura de Sousa Santos: Quinze questões para uma nova esquerda</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5530' rel='bookmark' title='Entrevista con Boaventura de Sousa: “Hay que empezar de nuevo”'>Entrevista con Boaventura de Sousa: “Hay que empezar de nuevo”</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<blockquote><p>Deben estar orgullosos de todo que lograran en esos 30 años. Tienen un trabajo notable para traer a la agenda política las cosmovisiones, los derechos de los pueblos indigenas, su defensa del territorio, sus culturas, su vida: una lucha magnífica, con logros bastante grandes. Mucha gente fuera de Ecuador mira la CONAIE como ejemplo de lucha indígena muy consistente&#8221;</p></blockquote>
<p>22 Nov 2016</p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4055' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos: Carta abierta al Presidente Rafael Correa'>Boaventura de Sousa Santos: Carta abierta al Presidente Rafael Correa</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5686' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos: Quinze questões para uma nova esquerda'>Boaventura de Sousa Santos: Quinze questões para uma nova esquerda</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5530' rel='bookmark' title='Entrevista con Boaventura de Sousa: “Hay que empezar de nuevo”'>Entrevista con Boaventura de Sousa: “Hay que empezar de nuevo”</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=6057</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Entrevista con Boaventura de Sousa: “Hay que empezar de nuevo”</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5530</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5530#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 10 May 2016 23:36:54 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Bolivia]]></category>
		<category><![CDATA[Brazil]]></category>
		<category><![CDATA[Democratizing Democracy]]></category>
		<category><![CDATA[Ecuador]]></category>
		<category><![CDATA[Español]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[More countries]]></category>
		<category><![CDATA[Opinión]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Alternatives]]></category>
		<category><![CDATA[Anti-imperialism]]></category>
		<category><![CDATA[Cognitive Justice]]></category>
		<category><![CDATA[Crisis]]></category>
		<category><![CDATA[Decolonial]]></category>
		<category><![CDATA[Desconstitucionalización]]></category>
		<category><![CDATA[Ecologia de Saberes]]></category>
		<category><![CDATA[Education]]></category>
		<category><![CDATA[Elections]]></category>
		<category><![CDATA[Epistemologias do Sul]]></category>
		<category><![CDATA[Extractivismo]]></category>
		<category><![CDATA[Financial Capitalism]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Intercultural Translation]]></category>
		<category><![CDATA[International Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Izquierdas]]></category>
		<category><![CDATA[Movimentos Sociais]]></category>
		<category><![CDATA[Políticas sociais]]></category>
		<category><![CDATA[Violencia]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=5530</guid>
		<description><![CDATA[Boaventura de Sousa Santos es sociólogo y docente en la Universidad de Coimbra, en Portugal, y en la de Wisconsin-Madison, en Estados Unidos. Su trabajo busca producir un conocimiento que respete e incorpore...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5361' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa: &#8220;Sin el colonialismo no se podría entender la crisis de los refugiados&#8221;'>Boaventura de Sousa: &#8220;Sin el colonialismo no se podría entender la crisis de los refugiados&#8221;</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5243' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa, el pensador estrella de los movimientos sociales'>Boaventura de Sousa, el pensador estrella de los movimientos sociales</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4133' rel='bookmark' title='&#8220;Revueltas&#8221;: Nuevo libro de Boaventura de Sousa Santos'>&#8220;Revueltas&#8221;: Nuevo libro de Boaventura de Sousa Santos</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<blockquote><p>Boaventura de Sousa Santos es sociólogo y docente en la Universidad de Coimbra, en Portugal, y en la de Wisconsin-Madison, en Estados Unidos. Su trabajo busca producir un conocimiento que respete e incorpore los creados en las luchas populares y les sea útil. Ha escrito sobre América Latina, los problemas de la izquierda contemporánea y los procesos constituyentes y es un referente del Foro Social Mundial y de la Universidad Popular de los Movimientos Sociales. El 16 de abril dictó una charla en la Facultad de Ciencias Sociales, ocasión que se aprovechó para hacer esta entrevista.</p></blockquote>
<p><a href="http://ladiaria.com.uy/articulo/2016/5/hay-que-empezar-de-nuevo/">La Diaria</a><br />
Diego León Pérez y Gabriel Delacoste*<br />
10 May 2016</p>
<div id="attachment_5531" class="wp-caption aligncenter" style="width: 552px"><a href="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2016/05/bss_cecilia_vidal.jpg"><img src="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2016/05/bss_cecilia_vidal.jpg" alt="" title="bss_cecilia_vidal" width="552" height="365" class="size-full wp-image-5531" /></a>
<p class="wp-caption-text">(Foto: Cecilia Vidal)</p>
</div>
<p><em>¿Cómo ves la situación en Brasil después de la votación del juicio político a Dilma Rousseff?</em><br />
-En el momento en que te hablo no sabemos qué va a pasar, pero de todos modos me parece que va a haber un período bastante turbulento políticamente. El impeachment es claramente un acto que configura un golpe parlamentario, sobre todo porque no se ha demostrado la presunta responsabilidad en crímenes que lo justificaría. Pero también por razones políticas, en la medida en que quizá la presidenta Dilma Rousseff es la política menos corrupta de América Latina, y va a ser impedida por un conjunto de los más corruptos de América Latina. Eso es grave para la democracia de Brasil y es grave para el continente. Entonces, me parece que lo que está en juego en este momento es una normalidad democrática.</p>
<p>Si se da el impeachment, va a tener algunas consecuencias. Obviamente, la polarización social en Brasil en este momento es muy alta, y pienso que ni los movimientos sociales, ni los ciudadanos, ni las clases populares van a aceptar este acto, sobre todo porque de él resultaría un gobierno liderado por un partido [el Partido del Movimiento Democrático Brasileño] que es conocido por ser uno de los más corruptos de la historia de Brasil. Y, por otro lado, porque probablemente el fenómeno más importante que está por detrás de todo esto es la operación Lava Jato, o sea, la gran investigación contra la corrupción, que quizá vaya a ser cancelada, ya que, según todos los indicios que tenemos, hay mucha gente involucrada en la corrupción que pertenece precisamente a ese partido que va a estar en el poder.</p>
<p>Todo esto crea un problema de legitimidad democrática difícil de manejar y cuyas consecuencias son difíciles de prever. Pero el impacto de lo que va a pasar será muy importante para toda la región, porque si el impeachment sale, será una afirmación de que las democracias que existen en el continente son fácilmente manipulables y de que si alguien gana las elecciones y obtiene, por tanto, el derecho de gobernar, cuando importantes fuerzas antidemocráticas deciden que no debe gobernar, tiene maneras de lograrlo por medio de una conjunción de medios: un Poder Judicial conservador, que está al servicio de esas fuerzas antidemocráticas, y fuerzas externas, que en este caso pienso que son del imperialismo estadounidense y que realmente no están interesadas en que continúe en Brasil un proceso que, si bien no es anticapitalista (Dilma no es anticapitalista; obviamente hay muchas críticas a su gobierno por no cumplir con el programa que propuso realizar cuando fue elegida), es posneoliberal, en el sentido de que tiene empresas públicas importantes nacionalizadas, como Petrobras, y recursos naturales importantes fuera del mercado internacional.</p>
<p><em>El propio Partido de los Trabajadores, antes de este proceso de impeachment, ya había llevado adelante una política basada en exportaciones extractivistas y ya había fortalecido a las policías que ahora son parte de las fuerzas conservadoras. ¿Qué queda de todo esto, cuando muchas de las fuerzas que están conspirando fueron desatadas por el propio gobierno?</em><br />
-Es verdad que, a lo largo de estos años, estos gobiernos populares latinoamericanos, muchos de ellos salidos de movimientos sociales, cometieron numerosos errores.</p>
<p>¿Cuáles fueron los errores en el caso de Brasil? A mi juicio -y esto también puede aplicarse a otros gobiernos, como el de Cristina Kirchner, en Argentina-, lo que ocurrió fue que aprovecharon una coyuntura completamente excepcional, que es lo que llamamos el consenso de los commodities, es decir que, debido al impulso del desarrollo de China, los precios de las materias primas subieron y permitieron ganancias importantes a estos países. Los gobiernos populares decidieron entonces profundizar el modelo de desarrollo extractivista, con el objetivo de sacar algo de la renta resultante de esa alza de precios para hacer algo de redistribución social. O sea, no cambiaron el modelo económico: permitieron que los ricos y las oligarquías se siguieran enriqueciendo. Los bancos, por ejemplo, nunca ganaron tanta plata en Brasil como en los tiempos de Lula, pero, como los precios eran altos, quedaba un excedente significativo para hacer una redistribución sin precedentes. Por medio de mecanismos como bonos, becas familia y otras políticas sociales, se logró que más de 45 millones de personas salieran de la pobreza, lo que es un hecho político importante. Pero no era el socialismo, porque dependía totalmente de los precios internacionales, en cuya formación Brasil no incide de ninguna manera.</p>
<p>Por eso, por aceptar ese modelo de desarrollo, aceptaron también el modelo político que venía detrás, y que viene de muy atrás. Ese modelo político es el colonial. Hay una continuidad enorme con el modelo colonial, que se había interrumpido en algunos países con la industrialización y la sustitución de importaciones. Durante estos gobiernos populares no hubo cambios en el sistema político, ni en el sistema de los medios de comunicación, ni en el sistema fiscal, y eso fue lo que acabó por llevar a que estos partidos quedaran atrapados en el mismo proceso de gobierno que las oligarquías y las derechas tradicionales, que siempre han utilizado la corrupción, que siempre han utilizado los medios, que siempre han utilizado ilegalidades para poder consolidar su poder. Y hubo aquí una tentación: quizá, si se dejaba a los ricos ser aun más ricos, ellos iban a permitir que el país cambiara lentamente en términos sociales. El problema es que el consenso de los commodities duró hasta que los precios bajaron por la crisis de China, y desde entonces dejó de haber plata para poder garantizar las políticas públicas.</p>
<p>En el momento en que la plata escaseó, ¿qué podía hacer el gobierno? Sólo había una solución real, y era una política fiscal distinta: que los ricos pagaran más impuestos. Pero, como no se cambió el sistema político, eso está totalmente prohibido. Y, por lo tanto, el mismo gobierno empezó a hacer dos cosas: por un lado, profundizar aun más el agronegocio, la frontera agrícola, la frontera minera, lo que contribuyó al despojo de las poblaciones, a la contaminación del agua, a la crisis ambiental, en complicidades extrañas con los ejércitos privados que existen, con organizaciones paramilitares que matan a los indígenas y a los líderes campesinos por todo el continente, mientras estos gobiernos miran hacia otro lado. Por eso el ciclo se agotó.</p>
<p>Era una manera de gobernar como siempre se gobernó en América Latina, más a favor de las clases dominantes que de las clases populares, pero, en un contexto favorable, dejando una parte significativa de la riqueza para la redistribución social. Eso dejó de ser posible, se hizo insostenible para estos gobiernos. Por eso la crisis que tiene Brasil es la crisis que tenemos también en Ecuador en este momento, es la crisis que tenemos en Argentina, donde una derecha muy revanchista en pocos meses destruye todos los avances sociales que se habían conquistado en los últimos 12 años. Y por eso hay que empezar de nuevo.</p>
<p><em>¿Los gobiernos progresistas no se la pusieron un poquito fácil a la derecha? En este escenario, las fuerzas conservadoras van a volver al poder y se van a encontrar con una Policía militarizada y poderosa en términos materiales y legales, con leyes más represivas, cambios que a la derecha le habrían costado mucho más.</em><br />
-Comprendo tu pregunta. Los gobiernos progresistas hicieron mucha continuidad con los anteriores, y por eso las rupturas pueden parecer más drásticas de lo que son en realidad. Realmente los líderes indígenas siguieron siendo asesinados en Brasil durante los gobiernos populares, como lo eran antes. Ahora -y aquí hay una división dentro del pensamiento crítico latinoamericano, dentro del cual estoy por adopción, porque no soy latinoamericano-, yo no voy al punto de considerar que estos gobiernos son gobiernos reaccionarios. Algunos colegas consideran que Evo Morales es un reaccionario. Yo no soy capaz, y te digo “no soy capaz” porque es un límite de mi inteligencia, de mi capacidad analítica. Pero es verdad que el progresismo fue hecho con las maneras antiguas de hacer política, y por eso los resultados están ahí. Y facilitaron realmente la entrada de la derecha. Este fue el gran error que cometieron algunas izquierdas del continente.</p>
<p>Uno de los grandes intelectuales de este continente, Álvaro García Linera, después de los resultados de las últimas elecciones en Bolivia dijo muchas veces que, si la derecha volviera al poder, tendría que reconocer que el centro de la política está desplazado hacia la izquierda, porque las fuerzas de izquierda lograron muchos avances que no se pueden destruir. Dijo que podrían reducirlos, pero siempre a partir de un centro ubicado más a la izquierda que antes. Como tú sabes, no fue eso lo que pasó. Mira a [el presidente de Argentina, Mauricio] Macri. En tres semanas, desapareció casi todo lo que se había hecho en 12 años. La derecha, cuando viene, viene revanchista. Viene con la decisión de eliminar todo lo que fue posible durante estos años, con la idea de que, por un lado, es insostenible y, por otro lado, las clases populares no lo merecen. Son privilegios. Las clases populares tuvieron demasiados privilegios, hay que recortarlos. Y la crisis va a ser la excusa.</p>
<p>Por eso yo creo que estos gobiernos populares han cometido muchos errores: no transformaron el modelo económico, ni el modelo de desarrollo, ni el sistema político. Quizá fueron víctimas de su entusiasmo. Tengo que decir que en el inicio estaba 100% con estos procesos. Participé en la redacción de las constituciones de Bolivia y Ecuador. ¿Cuántas veces cené en casa de [el presidente ecuatoriano] Rafael Correa y acabé cantando canciones revolucionarias, del Che Guevara, como si la revolución estuviera próxima? No podía imaginar que años después la alternativa es que, si no tienes inversión estadounidense de despojo, tienes a China, que te cobra de la misma manera y destruye los territorios de la misma manera. Entonces, muchos intelectuales tenemos que hacer una autocrítica también y ser menos arrogantes. Quizás ahora tienes la clave para las epistemologías del sur: ir más despacio, con menos confianza en que las ideas nuevas crean realidades nuevas. No, las realidades nuevas decantan de algunas ideas nuevas, pero no eres tú el que crea las realidades nuevas, es la gente que está en la calle, en la lucha, son ellos quienes están realmente innovando, no eres tú con la teoría.</p>
<p><em>Imaginas, entonces un escenario en que las cosas vuelven a la normalidad, Estados Unidos vuelve a mirar a América Latina, los precios de las commodities vuelven a estar bajos y el ciclo termina. Has sido una figura protagónica de este ciclo que ahora termina. ¿Cómo te imaginas lo que viene? ¿Qué ciclo puede venir ahora? ¿Qué tipo de cosas habría que empezar a pensar en relación con lo que acaba de terminar?</em><br />
-Pienso que no estamos regresando a lo normal; cuando mucho, vamos a tener una nueva normalidad bastante turbulenta. Va a ser una democracia de fachada, pero cada vez más vaciada; ya no una democracia de baja intensidad, sino una de bajísima intensidad. No podemos pensar esto como la normalidad, sino como el resultado de un fracaso histórico que se debe analizar, de modo de encontrar las fuerzas que hagan posible un nuevo ciclo más duradero, menos frágil, en el que las conquistas sean menos reversibles. No sabemos en qué condiciones va a ocurrir eso, pero, con alguna turbulencia institucional, va a implicar una reforma política, que va a ser quizá demandada en las calles, reivindicada por los movimientos sociales, por las organizaciones sociales. Quizá necesitamos otro ciclo constituyente. Una nueva asamblea constituyente u originaria, digamos, que haga una reforma política fuerte, para que esta democracia pueda defenderse de las fuerzas capitalistas que la secuestraron.</p>
<p>Eso va a exigir, por ejemplo, que de una vez por todas se acepte que en las condiciones actuales del mundo no hay alternativa socialista en la agenda política, que no existe la posibilidad de una política revolucionaria, como hubo en otros tiempos. La democracia es el único instrumento de lucha que nos queda. Esa democracia tiene que ser reinventada, no puede ser apenas la democracia representativa. El nudo central del proceso político es que va a ser necesario articular democracia participativa con democracia representativa. ¿Qué quiero decir?: que los partidos políticos van a dejar de tener el monopolio de la representación política. Las asociaciones, las organizaciones sociales, los movimientos sociales, reunidos en asambleas, organizando los barrios, en el campo, en la ciudad, van a tener que encontrar formas de participar, no sólo a nivel de consulta, sino también a nivel de implementación, en algunas o en muchas de las políticas públicas -consejos populares de educación, de salud, de infraestructura-, o sea, una forma de que los ciudadanos, además de elegir representantes, puedan tomar algunas decisiones ellos mismos.</p>
<p>Hay que inventar otras formas políticas que permitan esa articulación entre la democracia representativa y la democracia participativa. Para que sea eficaz, va a ser necesario que esté presente en los propios partidos. Hay que refundar los partidos existentes o inventar otros partidos de izquierda construidos con una lógica de base distinta, y esa lógica tiene que incluir la democracia participativa desde el inicio. Tenemos en España a Podemos, que representa esta nueva voluntad política de crear lo que llamamos partidos-movimientos. Articulaciones varias y distintas entre círculos de ciudadanos, asambleas de ciudadanos que deliberan sobre las políticas del partido, que escogen a los candidatos y toman decisiones, que después son asumidas por los liderazgos partidarios. Es una manera totalmente distinta de hacer política, y además es la única que puede impedir que el dinero domine las decisiones político-partidarias y lograr que la corrupción deje de ser endémica.</p>
<p>Hay un campo muy grande para la creatividad democrática. Por eso yo lucho en mi trabajo por lo que llamo las epistemologías del Sur, en el sentido de crear también una reforma en el conocimiento. Porque no pienso que sea posible la justicia social global sin justicia cognitiva global, o sea, una democracia entre diferentes formas de conocimiento. En la raíz de todo el sistema político está el conocimiento académico que controla las universidades y que es eurocéntrico, como la ciencia política, la sociología y la antropología. Son los instrumentos que produjeron las políticas y las formas de representación política que tenemos. Eso tiene que transformarse, aceptando que hay otras maneras de conocer, que la representación del mundo es mucho más amplia que la representación occidental del mundo. Hay otras formas de transformación social que quizá no se van a llamar socialismo ni comunismo: se van a llamar respeto, dignidad, protección de los territorios, derechos del cuerpo de las mujeres. A esto le llamo una ecología de saberes, que implica también una reforma de la universidad.</p>
<p>Si me preguntas cómo definir este nuevo ciclo en términos progresistas (porque también puede ser una nueva barbarie, todavía peor), diría que tiene que tener una dimensión epistemológica muy fuerte, y que esa revolución epistemológica va a pasar por las universidades. Las universidades van a tener que aceptar que dentro de ellas circulen otras formas de conocimiento. Otras concepciones de vida son posibles, pero en nuestros departamentos de ingeniería, de ciencia, de biología, de física se ríen si hablamos de la Pacha Mama, de la Madre Naturaleza o de derechos de la Madre Tierra.</p>
<p><em>¿Cómo hacer avanzar ese tipo de pensamiento político sobre el conocimiento en un campo universitario en el cual se van a reír? ¿Cómo compatibilizar esta concepción más política, que intenta legitimar saberes externos a la universidad, con dinámicas universitarias para las que cierta forma de producción parece ser la única forma de legitimar cierta forma de conocimiento?</em><br />
-Es una buena pregunta. Si miras históricamente, gran parte del conocimiento innovador y novedoso que siglos después se lee con atención y provecho no fue creado en la universidad, sino fuera de ella. Frantz Fanon, David Hume, David Spinoza, Karl Marx, Galileo Galilei, no sé&#8230; [ríe]. En el siglo XIX, las universidades de este continente seguían enseñando una ciencia aristotélica, que no tenía nada que ver con la realidad. Fue después, con Alexander von Humboldt y la revolución universitaria, y en Argentina con la reforma universitaria de Córdoba, en 1918, que las universidades empezaron a tener una idea de lo que es la responsabilidad social. No fue una reforma epistemológica, pero por lo menos fue una reforma social, que les dio una responsabilidad social más intensa. Y se debió a los estudiantes.</p>
<p>No es claro que esta renovación epistemológica necesaria vaya a ser producida dentro de las universidades. Quizás en el siglo XXI va a haber una división entre universidades hegemónicas, que sigan produciendo el conocimiento reproductor de la dominación capitalista, colonialista y patriarcal, y universidades o sectores de universidades con un papel contrahegemónico, en un contexto que me parece favorable y que resulta de que, contrariamente a los períodos anteriores, las universidades públicas, sobre todo en nuestro continente, pero también en gran parte del resto del mundo, ya no tienen el apoyo de las élites económicas y políticas. Las élites están formando a sus hijos en las universidades globales: en Harvard, en Europa. No confían ni siquiera en la enseñanza media, y sus niños van desde muy temprano a otros países. Porque las universidades eran importantes para crear un proyecto de país, pero ahora ya no es necesario un proyecto de país. Hay un proyecto de mundo, para el que el ejecutivo financiero trabaja hoy aquí, mañana en Hong Kong y pasado en Malasia. Por eso las universidades no tienen apoyo de las élites, y por eso tenemos un problema de financiación de las universidades públicas. Pero tampoco en este momento tienen el apoyo de las clases populares, debido a la arrogancia con que han tratado a las clases populares, sus luchas, sus movimientos y sus conocimientos, siempre usando y mirando con desprecio toda la creatividad popular.</p>
<p>Hay gente en la universidad que está intentando incorporar en ella estos saberes. Y esa gente no puede aguantar que les enseñen como héroes a los que mataron a sus ancestros. Eso, más tarde o más temprano, va a llevar a una revolución, a un conocimiento más fuerte, más articulado, más diversificado. Como digo siempre, el conocimiento científico no se debe demonizar. En algunas de las luchas en que hemos estado muy involucrados, como la lucha contra Monsanto, contra el agronegocio, contra el glifosato y los insecticidas, necesitamos ciencia para conocer, por ejemplo, el porcentaje exacto de veneno en una frutilla o en una papaya. Y hoy podemos decirlo. Los campesinos saben cuándo beben agua contaminada por lo que les pasa, pero no saben exactamente la cantidad de veneno que están tomando. Por eso, la ciencia que va a ser necesaria va a ser la que pueda dialogar con otros saberes, como el de los campesinos. Siempre que un dirigente campesino, indígena o urbano es asesinado, lo es porque está luchando por otra manera de ver la ciudad, por el derecho al agua limpia, por el derecho al territorio. Y no es sólo su lucha, sino también la de los estudiantes y las futuras generaciones; es por la calidad de los alimentos de tus hijos, por tu salud en el futuro. Es una lucha por el mundo. Son guardianes de nuestra salud, y por eso los están matando.</p>
<p><em>¿Deberíamos recuperar la reflexión sobre la ética en la universidad?</em><br />
-Creo que sí, pero no una ética según las epistemologías del norte, de ontologías individualistas, como cuando en la ciencia política o en la sociología la unidad fundamental es el individuo. Hay que seguir otras ontologías, para, por ejemplo, rescatar el concepto de comunidad, que se ha perdido en las ciencias sociales.</p>
<p>En toda la construcción de la ciencia social moderna, de [Thomas] Hobbes, [John] Locke y [Jacques] Rousseau, de hecho está siempre presente una tensión entre el principio del mercado, el principio del Estado y el principio de la comunidad. La comunidad de toda la vida, de los ciudadanos, de las obligaciones horizontales entre ciudadanos que no son mercantiles: mi cuidado por ti, mi amistad, que te ayude cuando estás en dificultades. Con el tiempo, ese concepto de comunidad desapareció; las universidades y las ciencias sociales lo redujeron a una cosa que no existe, llamada sociedad civil, un concepto que nunca he usado en mi trabajo. Es un conjunto de individuos hostiles a todos los otros individuos. Hoy en día, lo que les dicen todo el día a los estudiantes es: “tienes que ser un emprendedor”; o sea, para que tengas éxito, es necesario que otros fracasen. Tu éxito es perfectamente simétrico con su fracaso. No hay ninguna posibilidad de que todos ganemos. Este sistema es de un individualismo total. Una ética basada en esta idea es la ética de la autonomía, por ejemplo. Tenemos que ser autónomos. Pero ¿cómo puedes ser autónomo si no tienes condiciones para serlo? ¿Qué es eso de que el emprendedurismo quiere decir trabajar sin derechos y tal vez sin plata durante mucho tiempo? No es eso lo que queremos. Necesitamos buscar otra ética, con otras ontologías.</p>
<p>Las ontologías no occidentales son mucho más ricas. Aquí, en este continente, están en las calles, en los pueblos; ontologías que tienen un respeto muy grande por los ancestros, que todavía son considerados vivos dentro de la comunidad. Por eso el territorio es sagrado. Es el territorio donde enterraron a sus muertos. Nosotros tenemos hoy pueblos de Mozambique, donde hago investigación, en los que los cementerios son cambiados de lugar todos los años porque se descubrieron recursos mineros debajo de ellos. ¡Es una ofensa enorme para la ontología de la gente! Sus ancestros están con ellos y, por otro lado, para ellos también están vivas las futuras generaciones. Nosotros, en el mundo occidental, no logramos entender que tenga derechos quien no tiene deberes. Por ejemplo, las futuras generaciones no tienen derechos, porque tampoco tienen deberes. La naturaleza no tiene derechos, porque tampoco tiene deberes. Esa simetría es totalmente desastrosa. Tienes que entender que las futuras generaciones tienen derechos sobre los que ya están entre nosotros hoy, como garantes de un futuro. Y de la misma manera, la naturaleza. Si no cambias la ontología, si no cambias la epistemología, más tarde o más temprano tu ética va a justificar el individualismo posesivo, el emprendedurismo salvaje, la idea de que eres un ser antisocial y de que para que tengas éxito en la vida debe haber ruinas alrededor de ti. Entonces eres un creador de ruinas.</p>
<p><em>En Uruguay hay una gran discusión en torno al tema de la extensión, que ha sido históricamente una vía institucional para que la universidad se relacione con otros saberes. ¿Cómo ves esa función?</em><br />
-De por sí es rebelde y reveladora de la naturaleza de la universidad. Si debe extenderse, es porque está cerrada sobre sí misma. Fue construida así, y por eso la extensión fue una respuesta positiva, sobre todo a principios del siglo XX, en la reforma de Córdoba. Era una de las diez demandas de los estudiantes. Es una respuesta en el marco convencional de una universidad que debe compartir su conocimiento con las clases populares, que muchas veces son las que más lo necesitan, pero no tienen acceso a él. La extensión fue una manera de profundizar un poco la responsabilidad social de la universidad sin que perdiera su identidad. Pero se hizo, en general, de una manera muy débil, porque se concibió como un área al lado de otras dominantes. Investigación, docencia y extensión. Como si la extensión no fuera también docencia e investigación. Los profesores que se dedicaron más a la extensión, porque tenían sus propias lealtades políticas y compromisos con las clases populares, nunca fueron bien vistos en las universidades. La extensión es siempre algo que no tiene la misma dignidad que la docencia o la investigación, como una forma degradada de ser universitario. Extensionista es una palabra horrible.</p>
<p>Yo no quiero despreciar de ninguna manera el trabajo que muchos profesores hicieron, a menudo con el sacrificio de sus carreras, para que la universidad se articulase de una manera más dinámica con las clases y los barrios populares. De ninguna manera. Pero eso tiene que ser complementado con otra cosa en el ciclo que viene ahora. Es lo que llamo la extensión al revés. No es llevar afuera la universidad, sino traer el conocimiento popular a la universidad. Los universitarios tienen que partir de la idea de que hacer extensión no es simplemente llevar afuera el conocimiento académico. Es para aprender. Aprender con la gente, con los movimientos, con las organizaciones, de sus luchas, con la idea de que ellos, trabajando y viviendo cotidianamente esas luchas, tienen maneras de ver la realidad, la convivencia humana, la ética, la vida digna que quizá no están en nuestros libros ni en los artículos científicos, pero que deben ser tenidas en cuenta y nos pueden ayudar a producir conocimientos socialmente más solidarios y más eficaces.</p>
<p>Tenemos maestros populares, sabios, médicos populares, jueces tradicionales de las comunidades campesinas e indígenas que vienen a la universidad a explicarles a los estudiantes otras maneras de resolver conflictos. De resolver casos criminales sin que haya prisión. Que hay otra forma de integración de los jóvenes en la comunidad que no pasa por la cárcel. Entonces, ¿extensión? Y sí, pero con extensión al revés. Traer a otros para adentro de la universidad. En eso, los estudiantes deberían tener un papel muy importante, y es necesario un cambio curricular muy fuerte. Tan fuerte que yo pienso que los estudiantes y los profesores que se interesen por esta reforma tendrán que asumir algún riesgo.</p>
<p>Cuando se entra a la universidad, el primer año o los dos primeros años deberían ser dedicados a desaprender. A olvidar muchas cosas que tenemos en nuestras cabezas. De nuestra historia, de nuestra realidad, de nuestra manera de vivir, de nuestra manera de consumir. Para poder abrir un poco los ojos a otra realidad y aceptar que hay otras maneras. Yo tengo que imaginar una necesidad para hacerla real. Por ejemplo, tengo que imaginar que este producto [toma un celular] va a ser válido durante dos años. Ya sé que dentro de un año o dos voy a empezar a pensar que no me satisface: que la batería debería durar más, que ya inventaron otro, etcétera. Imaginamos necesidades para hacerlas reales. Y, al mismo tiempo, la gran mayoría tiene necesidades inimaginables de agua, de electricidad. Y a veces están a tu lado. Por ejemplo, en un taller que estamos organizando en Minas Gerais, con la Universidad Popular de los Movimientos Sociales, en una comunidad indígena, será necesario un acuerdo de convivencia para usar el agua, porque vamos a tener 40 personas con un solo cuarto de baño durante 200 días, y no se va a poder gastar más de dos litros de agua al bañarse. Imagínate. Vamos a aprender eso porque haremos un taller fuera de la universidad con los movimientos sociales. Será una ocasión sorprendente para ver la realidad de la vida, que está por todos lados. Eso es parte de lo que llamo la sociología de las ausencias, de los invisibles, los que no cuentan. Si los mencionas de alguna manera en tu universidad, los profesores te dirán: “Ah&#8230; sí, ese problema existe, pero ya se va a resolver. Es una cuestión de tiempo, de desarrollo. Necesitamos más Monsanto, vamos a electrificar obviamente todo el país, y ahí se va a resolver”. Así que cuando el país esté totalmente destruido, estará totalmente desarrollado.</p>
<p><em>*Diego León Pérez tiene 26 años y es estudiante de Ciencia Política en la Facultad de Ciencias Sociales, de la Universidad de la República. Gabriel Delacoste tiene 28 años y es docente de teoría política y estudiante de la maestría en Estudios Latinoamericanos en la Universidad de la República.</em></p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5361' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa: &#8220;Sin el colonialismo no se podría entender la crisis de los refugiados&#8221;'>Boaventura de Sousa: &#8220;Sin el colonialismo no se podría entender la crisis de los refugiados&#8221;</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5243' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa, el pensador estrella de los movimientos sociales'>Boaventura de Sousa, el pensador estrella de los movimientos sociales</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4133' rel='bookmark' title='&#8220;Revueltas&#8221;: Nuevo libro de Boaventura de Sousa Santos'>&#8220;Revueltas&#8221;: Nuevo libro de Boaventura de Sousa Santos</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=5530</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Judgment Day: On black rapists and white innocence</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5518</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5518#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 10 May 2016 09:42:43 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Africa]]></category>
		<category><![CDATA[English]]></category>
		<category><![CDATA[Human Rights]]></category>
		<category><![CDATA[Opinion]]></category>
		<category><![CDATA[South Africa]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Discrimination]]></category>
		<category><![CDATA[Ideologia]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Justiça]]></category>
		<category><![CDATA[Mobilization]]></category>
		<category><![CDATA[Racismo]]></category>
		<category><![CDATA[Violencia]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=5518</guid>
		<description><![CDATA[That a judge in post-apartheid South Africa has to use terminology that harkens back to a centuries-old stereotype about black male sexual danger should tell us something about ourselves. That she feels confident...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5201' rel='bookmark' title='Why I Love Being Black: The Laughter of Protest'>Why I Love Being Black: The Laughter of Protest</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=2284' rel='bookmark' title='Is violence against women too common, too ordinary to qualify as interesting?'>Is violence against women too common, too ordinary to qualify as interesting?</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=1420' rel='bookmark' title='South Africa: The inhumanity of dividing identities'>South Africa: The inhumanity of dividing identities</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<blockquote><p>That a judge in post-apartheid South Africa has to use terminology that harkens back to a centuries-old stereotype about black male sexual danger should tell us something about ourselves. That she feels confident to say that her racism is nothing compared to the “bigger issue” of gender violence should make us worry about racism masquerading as concern about African women’s well-being. That we think white male violence is not also endemic should make us ashamed.</p></blockquote>
<p><a href="http://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2016-05-09-judgment-day-on-black-rapists-and-white-innocence/#.VzGmZL5yyzg"><br />
Daily Maverick</a><br />
Sisonke Msimang*<br />
09 May 2016  </p>
<p>Given the already strident voices that we hear calling for the death penalty and indeed the racialisation of crime in the South African media, <a href="http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-05-09-white-s.african-judge-in-facebook-racism-row/">Mabel Jansen’s comments</a> must be taken very seriously.</p>
<p>Mabel Jansen is fundamentally different from Penny Sparrow and Matthew Theunissen because she holds a public position. Her private prejudices are a matter of public interest because she is a judge. In Jansen we see what critical race theorists mean when they say that racism is prejudice plus power. Apartheid wasn’t simply racist because some whites had anti-black views; it was racist because that hatred was legislated and backed up by institutional power.</p>
<p>Jansen has probably made hundreds of judgments involving black people; most of them will have been poor and of course many of them will have involved sexual offences. Every day she has performed her job, and on each of those days she has been racist. It is important to remember that as Eusebius McKaiser suggests in <em><a href="https://www.google.com/fusiontables/DataSource?docid=1C0sNd9XYbV9gWmQD2Rxqgyyz2btcgG5WJ8iRwvJC#rows:id=1">Run Racist Run</a></em>, “racism isn’t restricted to what we do. Racism is also intimately about who we are. […]Racism has seeped into the character of the racist even when we do not see the racist performing racist action. As he goes no to say, “racist action comes from somewhere rather than being a random nasty event over which the person who committed it has no control”.</p>
<p>This is a crucial statement. We have, in Mabel Jansen, a racist character. The judge is therefore infinitely deserving of public outrage, and all South Africans who believe in justice should be outraged. Jansen’s role as a judge is especially ironic given her views. One of the greatest travesties of the negotiated settlement was that it did not sufficiently address the racist belief systems that were at the heart of apartheid. As a result, we had a generation of judges who carried out apartheid law, whom we inherited in 1994. Jansen, however, is a new judge. She became a judge in 2013 and before that served as a chair of the Pretoria Bar Association. She has been a silk since 1984. In other words, this is not a deranged member of the legal profession who has been sidelined by her peers. She is an individual in good standing.</p>
<p>There is no question that in the coming week she and her defenders will try to explain away her racism. Already she has suggested that her racist words were taken out of context and has claimed that she is being attacked. Already one newspaper group has suggested that the death of her husband (the details of his death and when it took place are not clear) has something to do with her racism.</p>
<p>Sensible South Africans will not believe this. The judge will have to go. It would be best if she resigned rather than subjecting the country to a long and dramatic hearing process, but we are not a country known for good leadership in this regard.</p>
<p>Even as she leaves the legal profession in disgrace, we will need to address the elephant in the room, which is that Jansen’s is an especially sneaky but common form of racism; the sort that masquerades as concern for black women. In her Facebook postings she claims that all black men are rapists and child molesters. When she is challenged for her racism in this regard she dismisses the concerns of her detractor and says she is talking about, “the bigger issue of rape”.</p>
<p>Already there are those who are agreeing with her, suggesting that she is merely pointing out “an uncomfortable truth”.</p>
<p>The contours of racism have always been gendered. Black women bear the brunt of patriarchy, of course, but in the racist mind, black men are brutal and highly sexed. Jansen’s words come out of the classic Black Peril narrative. Black Peril was the name given to the social hysteria that swept through white settler colonies in the late 1800s and early 1900s. It involved fabricated and sensationalised accounts of white women being raped by black men. Black Peril narratives were responsible for colonial and apartheid laws against “race-mixing” and often led to the incarceration, flogging or execution of black men.</p>
<p>Jansen takes a page straight out of this history in her Facebook postings addressed to Schutte when she writes, “Gang rapes of baby, daughter and mother a pleasurable pass (sic) time… They are simply now in a position to branch out and include white woman (sic). No Gillian, the true facts are definitely not those espoused by the liberals…”</p>
<p>The judge’s sweeping generalisations are appalling, of course, but they are also cast as fact. Her belief that these are “true facts” will be crucial for those seeking her dismissal. Jansen believes – as all racists must – that it is a “true fact” that black men believe “a woman in just there to pleasure them, period”. If she thinks that, how likely is it that an African man standing before her will receive any kind of justice? How can the presumption of innocence operate in the face of such alarming bias?</p>
<p>Jansen goes further, suggesting that black “mothers are so brainwashed they tell their children that it is the father’s birthright to be the first”. She also says she “has yet to meet a black girl who was not raped at about 12”. In matters concerning adoption, guardianship and child welfare, if all black mothers are brainwashed, and all African girls are raped by the age of 12, again, can a black woman ever stand before this judge with any sense of dignity and subjectivity?</p>
<p>One of the most disturbing aspects of the judge’s messages relates to her tone. She writes with urgency. She is passionate and driven. She is speaking out of a sense of mission and purpose. One gets the sense that Jansen believes that if she does not speak about this, about all of these “true facts”, then black men will never stop, and women – all of us, white and black alike – will continue to be victimised.</p>
<p>This is unsurprising in one sense. Self-righteousness goes hand-in-hand with racism. This is why racists so rarely apologise. They think they are right. Often, they also believe that their actions are motivated by a desire to “tell the truth”, or to combat social ills. Mabel Jansen has already begun to cast herself as a hero in the fight against sexual violence, as a way to justify her racism.</p>
<p>Never mind that white privilege keeps matters like rape and sexual violence against white women and children and nongender conforming people from public view. Never mind that white survivors of family violence tend to have more choices about whether and how to report their rapes and violations and therefore have far more confidentiality than black survivors and victims.</p>
<p>Never mind that white privilege allows white men to evade prosecutions, and keeps police out of white homes except in the most dramatic circumstances. When you live behind a high wall it is much harder for the police to simply barge into your home than when you live in a shack. And as we saw in the Oscar Pistorius case, white men in our society are generally given far more leeway than anyone else. One needn’t wonder for too long about what might have happened if a black man had been shooting guns in Tasha’s in the middle of the day as Pistorius did.</p>
<p>White male violence goes unchecked and unreported and is therefore hidden from public comment. In other words, we have a national political culture in which white men’s violence escapes comment while black male violence is fetishised and amplified.</p>
<p>Outrage over Jansen’s coarse racism should not overshadow the “true facts” in this matter. Her views remind us that gendered racism has always disadvantaged black men. Our analysis of racist sexism and sexist racism must be nuanced enough to understand that it has disadvantaged black women too and that these disadvantages have different contours and different material and economic implications.</p>
<p>Her views remind us that we live in a punitive culture in which black male misconduct is dramatised and sexualised by the very institutions that are supposed to mete out justice, just as black female victimhood is exaggerated and instrumentalised by people who don’t care about black people’s lives. Her views remind us that the Black Peril has not disappeared. We must be wary when racists dress themselves up as protectors of women’s rights in order to make moral claims that can never represent the struggles of black women. Our apartheid past is still present but out of the flames that engulf this career I hope we can build a future that is better and stronger than our present moment. </p>
<p><em>*Sisonke Msimang is currently working on a book about belonging and identity. She tweets @sisonkemsimang.</em></p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5201' rel='bookmark' title='Why I Love Being Black: The Laughter of Protest'>Why I Love Being Black: The Laughter of Protest</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=2284' rel='bookmark' title='Is violence against women too common, too ordinary to qualify as interesting?'>Is violence against women too common, too ordinary to qualify as interesting?</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=1420' rel='bookmark' title='South Africa: The inhumanity of dividing identities'>South Africa: The inhumanity of dividing identities</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=5518</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Os perigos da desordem jurídica</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5412</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5412#comments</comments>
		<pubDate>Thu, 31 Mar 2016 12:11:46 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Brazil]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[Italy]]></category>
		<category><![CDATA[Portugal]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Academia]]></category>
		<category><![CDATA[Cognitive Justice]]></category>
		<category><![CDATA[Ideologia]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[International Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Justiça]]></category>
		<category><![CDATA[Mobilization]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=5412</guid>
		<description><![CDATA[Nem o juiz Carlos Alexandre é o juiz Sérgio Moro, nem o Correio da Manhã ou a TVI são a Rede Globo, mas as estruturas profundas do caso José Sócrates e da Operação...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=2985' rel='bookmark' title='Abrindo caminhos à imaginação jurídica &#8211; Entrevista com Cesar Baldi'>Abrindo caminhos à imaginação jurídica &#8211; Entrevista com Cesar Baldi</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5132' rel='bookmark' title='Mesa de convergência pede união da esquerda, alternativa ao capitalismo e fim das guerras e da exploração'>Mesa de convergência pede união da esquerda, alternativa ao capitalismo e fim das guerras e da exploração</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4413' rel='bookmark' title='Sociólogo lança “A Justiça Popular em Cabo Verde”'>Sociólogo lança “A Justiça Popular em Cabo Verde”</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<blockquote><p>Nem o juiz Carlos Alexandre é o juiz Sérgio Moro, nem o Correio da Manhã ou a TVI são a Rede Globo, mas as estruturas profundas do caso José Sócrates e da Operação Lava-Jato revelam algumas semelhanças inquietantes</p></blockquote>
<p><a href="https://www.publico.pt/mundo/noticia/os-perigos-da-desordem-juridica-1727197?page=-1">Público</a><br />
Boaventura de Sousa Santos*<br />
26 Mar 2016</p>
<p>Quando, há quase trinta anos, iniciei os estudos sobre o sistema judicial em vários países, a administração da justiça era a dimensão institucional do Estado com menos visibilidade pública. A grande exceção eram os EUA, devido ao papel fulcral do Tribunal Supremo nas definições das mais decisivas políticas públicas. Sendo o único órgão de soberania não eleito, tendo um carácter reativo (não podendo, em geral, mobilizar-se por iniciativa própria) e dependendo de outras instituições do Estado para fazer aplicar as suas decisões (serviços prisionais, administração pública), os tribunais tinham uma função relativamente modesta na vida orgânica da separação de poderes instaurada pelo liberalismo político moderno, e tanto assim que a função judicial era considerada apolítica. Contribuía também para isso o facto de os tribunais só se ocuparem de conflitos individuais e não coletivos. Pouco se sabia como funcionava o sistema judicial, as características dos cidadãos que a ele recorriam e para que objetivos o faziam. Tudo mudou desde então até aos nossos dias. Contribuíram para isso, entre outros fatores, a crise da representação política que atingiu os órgãos de soberania eleitos, a maior consciência dos direitos por parte dos cidadãos e o facto de as elites políticas, confrontadas com alguns impasses políticos em temas controversos, terem começado a ver o recurso seletivo aos tribunais como uma forma de descarregarem o peso político de certas decisões. Por todas estas razões, surgiu um novo tipo de ativismo judiciário que ficou conhecido por judicialização da política e que inevitavelmente conduziu à politização da justiça.</p>
<p>A grande visibilidade pública dos tribunais nas últimas décadas resultou, em boa medida, dos casos judiciais que envolveram membros das elites políticas e económicas. O grande divisor de águas foi o conjunto de processos criminais que atingiu quase toda a classe política e boa parte da elite económica da Itália conhecido por Operação Mãos Limpas. Iniciado em Milão em abril de 1992, consistiu em investigações e prisões de ministros, dirigentes partidários, membros do parlamento (em certo momento estavam a ser investigados cerca de um terço dos deputados), empresários, funcionários públicos, jornalistas, membros dos serviços secretos acusados de crimes de suborno, corrupção, abuso de poder, fraude, falência fraudulenta, contabilidade falsa, financiamento político ilícito. Dois anos mais tarde tinham sido presas 633 pessoas em Nápoles, 623 em Milão e 444 em Roma. Por ter atingido toda a classe política com responsabilidades de governação no passado recente, o processo Mãos Limpas abalou os fundamentos do regime político italiano e esteve na origem da emergência, anos mais tarde, do &#8220;fenómeno&#8221; Berlusconi. O caso mais recente e talvez o mais dramático de todos os que conheço é a Operação Lava-Jato no Brasil.</p>
<p>Iniciada em março de 2014, esta operação judicial e policial de combate à corrupção, em que estão envolvidos mais de uma centena de políticos, empresários e gestores, tem-se vindo a transformar a pouco e pouco no centro da vida política brasileira. Ao entrar na sua 24ª fase, com a implicação do ex-presidente Lula da Silva e com o modo como foi executada, está a provocar uma crise política de proporções semelhantes à que antecedeu o golpe de Estado que em 1964 instaurou a uma odiosa ditadura militar que duraria até 1985. O sistema judicial, que tem a seu cargo a defesa e garantia da ordem jurídica, está transformado num perigoso fator de desordem jurídica. Medidas judiciais flagrantemente ilegais e inconstitucionais, a seletividade grosseira do zelo persecutório, a promiscuidade aberrante com os média ao serviços das elites políticas conservadoras, o hiper-ativismo judicial aparentemente anárquico, traduzido, por exemplo, em 27 providência cautelares visando o mesmo ato político (a nomeação ministerial do Lula), tudo isto conforma uma situação de caos judicial que acentua a insegurança jurídica, aprofunda a polarização social e política e põe a própria democracia brasileira à beira do caos. Com a ordem jurídica transformada em desordem jurídica, com a democracia sequestrada pelo órgão de soberania que não é eleito, a vida política e social brasileira transforma-se num potencial campo de despojos à mercê de aventureiros e abutres políticos.</p>
<p>O sistema judicial português está imune aos perigos da desordem jurídica? A grande visibilidade pública da justiça resulta, em grande medida, dos casos que envolvem a elite política e financeira do país, e que nas últimas semanas atingiram também o poder judicial. Sucederam-se na ribalta mediática os casos Melancia, UGT, Partex, Faturas falsas, JAE, Caixa Económica Açoreana, Universidade Moderna, Freeport, Portucale, Operação Furacão, Submarinos, Face Oculta, Monte Branco, BPN, BPP, BCP, Vistos Gold, BES/Ricardo Salgado e, por último, José Sócrates, todos casos de criminalidade económica (corrupção, lavagem de dinheiro, fuga ao fisco, tráfico de influências). Refiro-me exclusivamente à notoriedade do sistema judicial na área da criminalidade económica mas há que ter em conta que a notoriedade da última década também ocorreu em outras áreas (Casa Pia, Carlos Cruz). Há um inequívoco sinal de perda de impunidade de quem tem poder e dinheiro. E isso é um grande salto democrático. Mas, a ideia de que a justiça chegou aos poderosos significa um combate verdadeiramente sistemático, sem tréguas, à corrupção? Significa que a justiça compreendeu a danosidade para a democracia e para o Estado social dos atos de banditismo sobre os dinheiros públicos e, em geral, da cooptação do Estado por determinados interesses privados? Perante as elites políticas e económicas a justiça é cega ou, pelo modo como opera, faz com que certos processos sejam desenvolvidos mais proactivamente que outros, criando assim a perceção da seletividade?</p>
<p>O caso Sócrates, mais do que a confirmação de um novo padrão do ativismo judiciário, parece indicar uma mudança significativa e por isso merece uma referência especial. Nele, a justiça está a arriscar, mais do que em qualquer outro, a sua legitimação social e política. Não deixa de ser perturbador que a justiça portuguesa, tendo mantido preso preventivamente, por largos meses, um ex-primeiro ministro, não só não tenha cumprido os prazos legais de final do inquérito, como não mostre fortes sinais de se preocupar com isso. A mensagem parece clara: o sistema de justiça português endogeneizou a ineficiência, convive bem com ela e, talvez esteja a desvalorizar o impacto negativo que nela pode ter a combinação explosiva entre ineficiência e seletividade. A mobilização judicial-mediática do caso José Sócrates tem sido de tal ordem que, se o réu não for definitivamente condenado pelos crimes por que está indiciado, os portugueses não poderão deixar de pensar que o circo montado à volta deste caso teve mais a ver com política do que com justiça. Em meu entender, tal percepção, a concretizar-se, pode ser fatal para a legitimidade democrática da justiça. E nesse caso os mais avisados terão presente que, independentemente da culpabilidade que se venha a provar, alguma relação deve haver entre o modo como o processo está a ser tratado e o facto de o réu, quando primeiro-ministro, ter declarado logo no início do seu governo, em 2005, que estava decidido a acabar com dois tipos de situações de privilégio na sociedade portuguesa, a dos magistrados judiciais e a das farmácias. Os mais avisados lembrar-se-ão ainda da guerra que se instalou nos anos seguintes entre o Ministério da Justiça e os órgãos do poder judicial sobre o aparentemente eterno problema do Estatuto dos Magistrados Judiciais.</p>
<p>Nem o juiz Carlos Alexandre é o juiz Sérgio Moro, nem o Correio da Manhã ou a TVI são a Rede Globo, mas as estruturas profundas do caso José Sócrates e da Operação Lava-Jato revelam algumas semelhanças inquietantes. Para nos sossegarmos precisamos de saber mais sobre a qualidade das acusações e das decisões judiciais; sobre as razões de arquivamento de muitos casos, por exemplo, do caso dos submarinos em que os corruptores alemães foram condenados sem que aparentemente houvesse corrompidos portugueses; e ainda sobre a ação do Ministério Público em face dos muitos relatórios do Tribunal de Contas e as suspeições que eles geram sobre altos negócios envolvendo o Estado, designadamente, com as parcerias público-privadas e com as privatizações. Sem tal conhecimento, o fantasma da seletividade política do zelo investigativo e acusatório paira sobre a justiça portuguesa.</p>
<p><em>*Director do Centro de Estudos Sociais, Laboratório Associado, da Universidade de Coimbra</em></p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=2985' rel='bookmark' title='Abrindo caminhos à imaginação jurídica &#8211; Entrevista com Cesar Baldi'>Abrindo caminhos à imaginação jurídica &#8211; Entrevista com Cesar Baldi</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5132' rel='bookmark' title='Mesa de convergência pede união da esquerda, alternativa ao capitalismo e fim das guerras e da exploração'>Mesa de convergência pede união da esquerda, alternativa ao capitalismo e fim das guerras e da exploração</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4413' rel='bookmark' title='Sociólogo lança “A Justiça Popular em Cabo Verde”'>Sociólogo lança “A Justiça Popular em Cabo Verde”</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=5412</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Boaventura de Sousa: &#8220;Sin el colonialismo no se podría entender la crisis de los refugiados&#8221;</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5361</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5361#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 16 Mar 2016 10:15:16 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Bolivia]]></category>
		<category><![CDATA[Ecuador]]></category>
		<category><![CDATA[Español]]></category>
		<category><![CDATA[Events / Eventos]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[More countries]]></category>
		<category><![CDATA[Opinión]]></category>
		<category><![CDATA[Portugal]]></category>
		<category><![CDATA[Spain]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Alternatives]]></category>
		<category><![CDATA[Anti-imperialism]]></category>
		<category><![CDATA[Austerity]]></category>
		<category><![CDATA[Cognitive Justice]]></category>
		<category><![CDATA[Crisis]]></category>
		<category><![CDATA[Decolonial]]></category>
		<category><![CDATA[Desconstitucionalización]]></category>
		<category><![CDATA[Ecologia de Saberes]]></category>
		<category><![CDATA[Elections]]></category>
		<category><![CDATA[Epistemologias do Sul]]></category>
		<category><![CDATA[Financial Capitalism]]></category>
		<category><![CDATA[Ideologia]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Intercultural Translation]]></category>
		<category><![CDATA[International Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Izquierdas]]></category>
		<category><![CDATA[Mobilization]]></category>
		<category><![CDATA[Movimentos Sociais]]></category>
		<category><![CDATA[Políticas sociais]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=5361</guid>
		<description><![CDATA[La encrucijada de Podemos, la posibilidad de un cambio de rumbo en las políticas europeas o la crisis de los refugiados, son algunos de los temas que preocupan a Boaventura de Sousa, que...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5243' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa, el pensador estrella de los movimientos sociales'>Boaventura de Sousa, el pensador estrella de los movimientos sociales</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4237' rel='bookmark' title='Otra Vuelta de Tuerka &#8211; Pablo Iglesias con Boaventura de Sousa Santos'>Otra Vuelta de Tuerka &#8211; Pablo Iglesias con Boaventura de Sousa Santos</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5137' rel='bookmark' title='Fórum Social deve ir além do debate e agir mais, diz Boaventura de Sousa Santos'>Fórum Social deve ir além do debate e agir mais, diz Boaventura de Sousa Santos</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<blockquote><p>La encrucijada de Podemos, la posibilidad de un cambio de rumbo en las políticas europeas o la crisis de los refugiados, son algunos de los temas que preocupan a Boaventura de Sousa, que estuvo en Madrid para hablar de Procesos Constituyentes en un encuentro internacional. </p></blockquote>
<p><a href="https://www.diagonalperiodico.net/panorama/29702-boaventura-sousa-sin-colonialismo-no-se-podria-entender-la-crisis-refugiados.html">Diagonal</a><br />
Paloma González<br />
15 Mar 2016</p>
<p>Puede ser cosa de ese Sur metafórico del que habla en su obra, pero Boaventura de Sousa (Coímbra, 1940) se presenta siempre con una sonrisa en sus entrevistas. El sociólogo portugués, comprometido con los movimientos populares y de emancipación social, ha estado en Madrid para participar en el encuentro internacional Procesos Contituyentes, organizado por la Fundación de los Comunes y el Museo Reina Sofía. Para de Sousa es momento de escuchar el mandato constituyente del pueblo, de recuperar su soberanía, radicalizar la democracia y defender derechos y no olvidar que las constituciones que se quieren realmente transformadoras no lo son por sí mismas sino que requieren del apoyo de la gente. Como recuerda en un momento del diálogo, urge constituir nuevos órdenes pero también deconstruir otros autoritarios.</p>
<p><em>¿En qué consistiría un constitucionalismo transformador en el caso de España en un momento como el actual en el que parecen abrirse brechas en el régimen del 78? ¿Pasa por la moderación que vivimos, incluso por parte de los partidos del cambio, que hablan de tan solo reformar la Constitución y de segundas transiciones?</em><br />
El concepto constitucionalismo transformador fue desarrollado con la Constitución de Sudáfrica en 1993, que acababa con un tipo de colonialismo muy duro como era el apartheid y transformaba la sociedad al terminar con la discriminación racial. Hoy sabemos que las constituciones que se quieren transformadoras no lo son por sí mismas. Son solo una hoja de papel que, muchas veces, se convierte rápidamente en papel mojado. Tenemos que tener claro cuál es el mandato constituyente, para qué se va a hacer ese proceso y quién lo hace, quién tiene la iniciativa y quién lo controla. Desde 2011 y la irrupción de la Primavera árabe, los movimientos Indignados, Occupy, etc. estos constitucionalismos se piensan como algo transformador y no de repetición de lo que está o de arreglos mínimos. En España en concreto, se ha mirado de cerca los procesos de Bolivia y Ecuador, aunque en otros países de Europa del Este se ha mirado a la derecha.</p>
<p><em>¿Cree que España puede formar parte de ese entramado que simboliza el Sur en su trabajo, de ese impulsor de proyectos constituyenyes y transformadores y seguir en la Unión Europea, sometido a la Troika y a los intereses de los países del Norte que la forman?</em><br />
Es cierto que la gran problemática de los procesos constituyentes en Europa es que desde la crisis de 2008 y sobre todo desde la crisis griega, hemos visto que ya tiene lugar un proceso constitucional autoritario antidemocrático desde arriba. La pregunta entonces es si estamos en un periodo constituyente o deconstituyente, ya que algunas normas europeas vienen a atacar principios de nuestras constituciones nacionales. No obstante, es cierto que aunque las nuevas constituciones nacionales tengan que ser más activas para defenderse mejor de estos ataques, puede iniciarse un proceso constituyente a nivel europeo con movimientos como el de Varoufakis, que yo mismo he apoyado, hablan de la necesidad de otra Europa democrática. Se ha creado la idea de que para ser europeísta tienes que ser de derechas, pero eso no es cierto. Es incluso compatible, en el caso del Estado español, con la cuestión nacional. La Transición pactada no permitió que las identidades existentes en el país se transformaran en sujetos políticos dentro del Estado. La herida no curada ha vuelto ahora ha vuelto con toda su fuerza y por eso ahora en España hay un doble proceso constituyente que abarca la cuestión nacional y la europea.</p>
<p><em>¿Es precisamente la cuestión nacional la que, a diferencia de lo que ocurrió en Portugal con el Partido socialista y el Bloco, ha hecho que el PSOE no se entendiera con Podemos?</em><br />
Son varias razones, pero si de algo estoy seguro es que la falta de entendimiento es culpa del PSOE. Portugal y Grecia son países pequeños, un 2% del PIB cada uno de ellos, pero España es un país grande en el que ha habido una gran presión interna y externa de las clases dominantes y las instituciones europeas para que no sea posible un gobierno de izquierdas que impulsase precisamente ese proceso constituyente. Pero estoy convencido de que el Partido socialista y Podemos están condenados a articularse de alguna manera en el futuro para garantizar una gobernabilidad progresista. Ni PSOE ni Podemos podrán hacerlo solos durante un tiempo.</p>
<p><em>¿Cree que el vaciamiento de los movimientos en pro de una preocupación por ocupar las instituciones que está sucediendo pueda impedir que esa gobernabilidad progresista y los procesos constituyentes funcionen?</em><br />
Esa es la clave. Quién tiene el poder constituyente, cuál es el sujeto político que lo ejerce. No me parece que los partidos políticos sean el poder de nuestro tiempo. Va a ser un sujeto político que quizá en algunos casos puede combinar partido y movimiento como Podemos en su origen, pero también muchos otros movimientos.</p>
<p><em>He leído que dice que producimos ideas revolucionarias en instituciones reaccionarias. ¿Conlleva esto la imposibilidad de llevar a cabo un cambio desde las instituciones, mientras estas sean elegidas democráticamente pero socialmente fascistas como asegura usted?</em><br />
No del todo. Existen grupos municipales progresistas por ejemplo en el Estado español que están haciendo una revolución anticapitalista, anticolonialista y antipatriarcal dentro de sus municipios. Tenemos movimientos urbanos y rurales en el Estado español que están transformando la vida de la gente. En pequeños grupos, sí, pero son lo que llamamos zonas liberadas de capitalismo al menos en lo que a voluntad política se refiere. Son esos los que tienen un alma transformadora que puede llevar adelante un proceso constituyente.</p>
<p><em>Dice que la democracia representativa no es suficiente para el cambio, que vivimos un momento “post-institucional” y que los movimientos sociales fuertes son esenciales para el control democrático de la sociedad. ¿Cómo se pueden conjugar democracia participativa y democracia representativa? ¿Cree que partidos como Podemos tendrían que volver a sus orígenes de movimiento, más participativos y democráticos?</em><br />
El problema de Podemos es saber si el olvido de las bases de Podemos es un olvido definitivo o coyuntural. Es un partido reciente, sin gran consolidación en sus bases, y por ello no tiene condiciones de dar la lucha institucional y hacer trabajo de base a la vez. Me gustaría pensar que es coyuntural y debido a las elecciones, porque la gran virtud, el gran cambio de Podemos es que no es un partido como los otros, es un partido-movimiento que ha logrado introducir, dentro de la democracia representativa de partidos, un fuerte componente de democracia participativa. Si se pierde esto, se perdería también el alma de Podemos.</p>
<blockquote><p>&#8220;Si no logramos transformar la economía política, regular los mercados financieros en un marco europeo, no vamos a volver a la normalidad anterior&#8221;</p></blockquote>
<p><em>Cuando estuvo en España hace un año hablaba esperanzado de Grecia. ¿Qué podemos aprender de su aceptación final del memorándum?</em><em><br />
A pesar del fracaso en las políticas, los griegos volvieron a votar a Syriza porque es un cambio. Es una clase política distinta. Van a llevar a cabo la misma política de la austeridad pero no son corruptos. Para mí Syriza ha sido un cordero sacrificial, pero ahora es importante que se mantenga en Grecia, porque en España más tarde o más temprano vamos a tener una solución de izquierda, como ya tenemos en Portugal. Muchas veces dicen que la izquierda no aprende. En Portugal por ejemplo, tras cuatro años de un partido de derechas reaccionario que hizo todo tipo de recortes en políticas sociales y que era más Troika que la Troika, el Partido comunista y el Bloco de Esquerda decidieron apoyar, por primera vez desde hace 40 años, a los socialdemocrátas. Esta confluencia es la que está incomodando en Europa, que ahora está frenando la coalición de la izquierda en el Estado español.</p>
<p><em>Y hablando de derecha reaccionaria, ¿cree que lo que está sucediendo en América Latina es un fin de ciclo?</em><br />
Mi corazón ahora mismo está muy apesadumbrado por la manifestación del domingo en Brasil y la petición de prisión preventiva para el expresidente Lula sin que haya ninguna culpa formada. Es una movilización política. La derecha cuando quiere el poder es cada vez más ofensiva y agresiva. El vicepresidente de Bolivia, Álvaro García Linera, decía que como la izquierda avanzó en América Latina, la derecha tendría que desplazarse un poco a la izquierda si quisiera reconquistar el poder. Pero se equivocaba: la derecha viene más revanchista que antes. El mejor ejemplo es Argentina. Y ahora Brasil y Venezuela. El neoliberalismo global tiene amigos fuertes en Washington. 50 años después de los golpes militares dirigidos por Estados Unidos, tenemos hoy una forma que no es de intervención para golpe, pero sí de contribución para acabar con las democracias más progresistas y esta pasa por afirmar que aquellas son una amenaza.</p>
<p><em>Usted resalta la necesidad histórica de rescatar nuestros saberes y pensarnos desde el Sur ¿Qué lecciones extraería del papel de los populismos de Latinoamérica?</em><br />
El populismo interpretó un cortocircuito histórico que es el de la inclusión en América Latina en un contexto altamente excluyente de oligarquías diferente al de Europa. Aquí ya había habido una inclusión social mayor, con crecimiento de la clase media que ahora se derrumba. Aquí ya hay una institucionalidad imperante, mientras que allí había que construirla dentro del marco liberal existente, con todas las limitaciones que ello conlleva. Lo que si debemos aprender es que si no logramos transformar la economía política, regular los mercados financieros en un marco europeo, no vamos a volver a la normalidad anterior, porque el modelo económico actual es extractivista. En América Latina extrae recursos naturales y aquí recursos humanos como salarios, pensiones, aspiraciones de vida, etc. a través de una mercantilización furiosa.</p>
<p><em>¿Cree que, en el caso del paradigma europeo, la cuestión de los refugiados entraña la irrupción del colonizado, del Sur, en el campo político y social del colonizador?</em><br />
Los refugiados son un espejo de lo que es y ha sido Europa. Condujo todo un proyecto colonial y ahora estamos asistiendo al regreso de lo colonial. Sin la responsabilidad histórica del colonialismo no se podría entender la crisis de los refugiados. Europa, que no se descolonizó a sí misma se está comportando como una potencia colonial, que quiere que sus fronteras sean bien definidas y defendidas. Todo lo que es valioso y nuestro está en la sociedad metropolitana. Lo demás, el &#8216;ellos&#8217;, los colonizados, las mujeres, los refugiados incluidos, son los que valen menos, los subhumanos. Europa ahora utiliza un país europeo como Turquía para servir de depósito de ese &#8216;ellos&#8217; que Europa colonial no quiere reconocer como suyos. </p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5243' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa, el pensador estrella de los movimientos sociales'>Boaventura de Sousa, el pensador estrella de los movimientos sociales</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4237' rel='bookmark' title='Otra Vuelta de Tuerka &#8211; Pablo Iglesias con Boaventura de Sousa Santos'>Otra Vuelta de Tuerka &#8211; Pablo Iglesias con Boaventura de Sousa Santos</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5137' rel='bookmark' title='Fórum Social deve ir além do debate e agir mais, diz Boaventura de Sousa Santos'>Fórum Social deve ir além do debate e agir mais, diz Boaventura de Sousa Santos</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=5361</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Europa Decolonial e Pobos sen Estado: Beiras, De Sousa Santos, membros da CUP e do SAT</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5217</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5217#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 08 Feb 2016 10:06:16 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Democratizing Democracy]]></category>
		<category><![CDATA[Events / Eventos]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[More countries]]></category>
		<category><![CDATA[More Languages]]></category>
		<category><![CDATA[Multimedia content / Contenido multimedia / Conteúdo multimídia]]></category>
		<category><![CDATA[News]]></category>
		<category><![CDATA[Spain]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Alternatives]]></category>
		<category><![CDATA[Cognitive Justice]]></category>
		<category><![CDATA[Decolonial]]></category>
		<category><![CDATA[Discrimination]]></category>
		<category><![CDATA[Ecologia de Saberes]]></category>
		<category><![CDATA[Epistemologias do Sul]]></category>
		<category><![CDATA[Estado plurinacional]]></category>
		<category><![CDATA[Feminism]]></category>
		<category><![CDATA[Gender]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Intercultural Translation]]></category>
		<category><![CDATA[International Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Izquierdas]]></category>
		<category><![CDATA[Mobilization]]></category>
		<category><![CDATA[Movimentos Sociais]]></category>
		<category><![CDATA[Movimientos Campesinos]]></category>
		<category><![CDATA[Racismo]]></category>
		<category><![CDATA[Sindicatos]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=5217</guid>
		<description><![CDATA[Lídia Senra, eurodeputada de Alternativa Galega de Esquerda en Europa (AGEe) presentou xunto ao voceiro nacional de Anova, Xosé Manuel Beiras, e o ex embaixador de Bolivia ante a UE e agora membro...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=3635' rel='bookmark' title='Conferência de Abertura do Colóquio Epistemologias do Sul &#8211; Boaventura de Sousa Santos'>Conferência de Abertura do Colóquio Epistemologias do Sul &#8211; Boaventura de Sousa Santos</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5137' rel='bookmark' title='Fórum Social deve ir além do debate e agir mais, diz Boaventura de Sousa Santos'>Fórum Social deve ir além do debate e agir mais, diz Boaventura de Sousa Santos</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4435' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos sobre o papel do Fórum Social Mundial'>Boaventura de Sousa Santos sobre o papel do Fórum Social Mundial</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<blockquote><p>Lídia Senra, eurodeputada de Alternativa Galega de Esquerda en Europa (AGEe) presentou xunto ao voceiro nacional de Anova, Xosé Manuel Beiras, e o ex embaixador de Bolivia ante a UE e agora membro da Rede de Decolonizar Europa, René Fernández, as xornadas que os días 19 e 20 de febreiro reunirán no Paraninfo da Universidade da Coruña a máis dunha vintena de representantes de diferentes colectivos de &#8220;pobos oprimidos de toda Europa&#8221;.</p></blockquote>
<p><a href="http://praza.gal/movementos-sociais/11131/a-coruna-pon-en-comun-as-loitas-das-nacions-sen-estado-e-dos-pobos-oprimidos/">Praza Publica</a><br />
06 Fev 2016</p>
<p>Baixo o título &#8220;A historia da Europa Decolonial e da Europa dos Pobos sen Estado&#8221;, as xornadas organizadas polo GUE/NGL e AGEe -en colaboración con Decoloniality Europe-Galiza Decolonial- traerán á Coruña o sociólogo portugués Boaventura de Sousa Santos, integrantes das CUP de Catalunya, do SAT e da Islamic Human Rights Commision, entre outras, para participar en diferentes mesas de debate abertas ao público nas que tamén estarán presentes a propia Lídia Senra, Xosé Manuel Beiras, a galega Helena Miguélez-Carballeira, o responsábel de Relacións Internacionais do SLG, Xosé Ramón Cendán, o de Relacións Internacionais da CIG, Moncho Boán, e concelleiras da Coruña, Vigo ou Marín. “O que se pretende con estas xornadas de dous días de moita intensidade é <strong>seguir establecendo pontes políticas comúns entre a Europa das nacións sen Estado e a Europa dos pobos oprimidos pola historia colonial</strong>”, indicou Lídia Senra.</p>
<p>A eurodeputada destacou a importancia para AGEe de organizar e participar nunhas xornadas internacionais deste tipo, “onde poidamos seguir poñendo en común, seguir colaborando e intercambiando experiencias entre os diferentes movementos desta loita dos pobos oprimidos que non é nova”. Destacou que o importante será “coñecernos e intercambiar ideas, dialogar, tendo en conta que estamos nun marco de globalización cada vez máis crecente, onde as decisións políticas que se toman cada vez sen fan en espazos máis afastados de nós, e ante iso, é fundamental que dialoguemos e nos coñezamos”.</p>
<p>Pola súa banda, René Fernández explicou que a Rede Decolonizar Europa está composta por membros en toda Europa que tratan de debater e difundir pensamento tendo en conta que as ramificacións do colonialismo hoxe en día perpetúan sistemas patriarcais, eurocentristas, de negación do ser e do dereito de autodeterminación dos pobos, entre outro tipo de opresións.</p>
<p>As charlas buscan &#8220;a interacción con toda a xente que loita contra as redes de poder que someten aos pobos a presións produto da historia colonial&#8221;</p>
<p>En definitiva, trataríase de &#8220;entrar en interacción con toda a xente que loita contra as redes de poder que someten aos pobos a presións produto da historia colonial&#8221; e con “suxeitos como é o caso dos pobos sen estado que están sometidos á ficción dos Estados-nación”, afirmou. “O que buscamos con este encontro é <strong>reflexionar sobre o que nos une, sen perder a nosa personalidade e particularidade de cada un, nutrirnos de reflexións comúns</strong>. Cada pobo, colectivo, grupo oprimido ten a súa propia maneira de vivir a realidade que lle afecta en cuestión e unha lectura común sobre de onde ven axuda”.</p>
<p>Na súa intervención, Xosé Manuel Beiras explicou que para a cidadanía galega “é sabido que hai moitos anos que en Galiza o pensamento nacionalista de esquerda estableceu o principio de que <strong>Galiza non era só unha nación oprimida, senón unha colonia interna do Estado español</strong>”. “E ese fenómeno ten outros análogos noutras partes do planeta”, exclamou.</p>
<p>“Pasamos de ser unha colonia do Estado español a ser unha colonia de Europa, e todo está relacionado coa abolición da soberanía nacional”, dixo Beiras, para denunciar que cando un pobo vota algo que non convén, directamente os poderes europeos non o aceptan. “Non aceptan que emerxa unha esquerda social que se libere das políticas agresoras, e daquela desde a UE manipúlase todo e borbonéase, actuando cos sectores reaccionarios”, asegurou.</p>
<p>O voceiro de Anova tivo unha especial mención para Ramón Grosfoguel, de Europa Decolonial, e discípulo de Boaventura de Sousa Santos, “unha figura de enorme prestixio”, de quen en certa medida partiu a idea de artellar estas xornadas.</p>
<div id="attachment_5218" class="wp-caption aligncenter" style="width: 905px"><a href="http://praza.gal/xornal/uploads/arquivos/arquivo/56b4cfdcb36e6-dossierdescolonizareuropagz.pdf"><img class="size-full wp-image-5218" title="coruna" src="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2016/02/coruna.jpg" alt="" width="905" height="1280" /></a>
<p class="wp-caption-text">Programa &#8211; &#39;A historia da Europa Decolonial e da Europa dos Pobos sen Estado&#39;</p>
</div>
<p><strong>Programa</strong><br />
<em>Venres 19 de febreiro de 2016 </em><br />
18:00<br />
Recepción dos/as participantes e apertura das xornadas por Lídia Senra Rodríguez, Deputada no Parlamento Europeo pola Alternativa Galega de Esquerda en Europa e membro do Grupo Parlamentario da Esquerda Unitaria Europea/Esquerda Verde Nórdica (GUE/NGL).</p>
<p>18:30 a 21:30 &#8211; “Unha visión decolonial para unha Europa dos pobos”<br />
- Xosé Manuel Beiras (Portavoz de AGE no Parlamento Galego)<br />
- Houria Bouteldja (Parti des Indigènes de la République-PIR, Francia)<br />
- Anna Gabriel Sabaté (Deputada da CUP no Parlamento de Catalunya)<br />
- Lídia Senra Rodríguez (Eurodeputada do GUE/NGL)<br />
Moderador: Ramón Grosfoguel (Europa Decolonial)</p>
<p><em>Sábado 20 de febrero de 2016 </em><br />
9:00 a 11:30h &#8211; O problema do Estado-Nación como institucionalidade de autoridade política e como ficción identitaria no marco europeo<br />
- Quim Arrufat (Membro das CUP)<br />
- Néstor Salvador (Membro do Sindicato Andaluz de Traballadores/as e do Grupo de Estudios Campesinos Juan Días del Moral)<br />
- Jesus Artiola, Txell Bragulat, Josep Navarro, Nuria Cormena, etc. (Membros da CUP)<br />
- Helena Miguélez-Carballeira (Profesora Universidade de Bangor, Gales)<br />
- Xosé Ramón Cendán (Sindicato Labrego Galego)<br />
Moderadora: Lídia Senra Rodríguez (Eurodeputada do GUE/NGL)</p>
<p>A idea desta mesa é discutir a estrutura do estado-nación como mecanismo de dominación cara ás nacións sen estado e cara aos e ás cidadás racializadas. Trátase de discutir o estado-nación como problema e pensar noutras formas de organización institucional da autoridade política máis aló do estado-nación como estrutura que produciu discriminación cara a cidadanía das nacións sen estado e dos pobos racializados. Un tema para discutir é o assunto das formas de estados para sociedades plurinacionais como alternativas ao concepto de estado-nación. Que institucionalidade estatal propoñerían os nacionalismos de esquerda e os movementoso descoloniais de Europa máis alá do estado-nación?</p>
<p>11:30 a 12:00 &#8211; Descanso.</p>
<p>12:00 a 14:30 &#8211; A interseccionalidade das opresións como problema para pensar os procesos de liberación e os nacionalismos na Europa do século XXI<br />
- Daniela Ortiz (Artista e activista visual y líder do Espazo do Inmigrante no Raval)<br />
- Arzu Merali (Islamic Human Rights Commission)<br />
- Ana Martinez Serrano (Membro do Sindicato Andaluz de Traballadores/as e do Grupo de Estudios Campesinos Juan Díaz del Moral)<br />
- Begoña Dorronsoro (Investigadora no Centro de Estudos Sociais da Universidade de Coimbra)<br />
- Margarita López Barreiro (Activista feminista e Concelleira en Vigo pola Marea de Vigo)<br />
- Moncho Boán (Responsable de Relacións Internacionais da CIG)<br />
Moderadora: Rocío Fraga Sáenz Coruña (Concelleira de Igualdade e Diversidade no Concello da Coruña pola Marea Atlántica)</p>
<p>A idea desta mesa é mirar criticamente os procesos de liberación e anticoloniais do século XX para pensar os procesos de liberación descoloniais e de emancipación nacional do século XXI. Trátase de non repetir os nacionalismos patriarcais, clasistas e racistas do século XX e producir nacionalismos emancipadores e proxectos descoloniais de liberación máis aló das opresións de clase, xénero, raza e sexualidade.</p>
<p>14:00 &#8211; Fin da xornada de mañá.</p>
<p>16:00 a 18:30 -As Epistemoloxías do Sur: Pensar dende o Sur, para o Sur e co Sur na Europa Actual<br />
- Dew Baboeram (Decoloniality Europe-Holanda)<br />
- Montse Galcerán Huguet (Profesora Filosofía, Universidad Complutense de Madrid)<br />
- Javier García Fernández (Membro do Sindicato Andaluz de Traballadores/as e do Grupo de Estudios Campesinos Juan Díaz del Moral)<br />
- Zesar Martínez García (Profesor de Socioloxía, Universidade do País Basco)<br />
- Jurjo Torres Santomé Escolar, (Catedrático de Universidade de Didáctica e Organización Escolar, Universidade da Coruña) Moderadora: Sandra Pesqueira Pérez (Concelleira e portavoz da Marea de Marín)</p>
<p>A idea desta mesa é discutir o que significa producir un pensamento crítico desde o Sur. Se o Sur non é un espazo xeográfico, senón unha localización en relacións de dominación colonial e neocolonial, existe un Sur dentro do Norte. Trátase de producir un pensamento crítico desde o Sur, é dicir, desde as nacións sen estado e desde a cidadanía racializada provinte da historia colonial. A idea é buscar políticas e formas institucionais de organizar isto.</p>
<p>18:30 a 19:00 &#8211; Descanso</p>
<p>19:00 a 21:00 &#8211; “Unha epistemología do Sur para unha Europa Decolonial&#8221;<br />
- Boaventura de Sousa Santos (Catedrático de Socioloxía pola Universidade de Coimbra e profesor de Dereito na Universidade de Wisconsin-Madison, Estados Unidos)<br />
<em><br />
Organiza: Grupo Esquerda Unitaria Europea-Esquerda Verde Nórdica (GUE/NGL) e Alternativa Galega de Esquerda en Europa</p>
<p>Colabora: Decoloniality Europe &#8211; Rede de académicos/as e intelectuais decoloniais europeos/as que busca xerar pensamento crítico sobre a hexemonía política e intelectual de Occidente, e buscar alternativas epistemolóxicas e políticas na decolonizalización do pensamento científico.</em></p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=3635' rel='bookmark' title='Conferência de Abertura do Colóquio Epistemologias do Sul &#8211; Boaventura de Sousa Santos'>Conferência de Abertura do Colóquio Epistemologias do Sul &#8211; Boaventura de Sousa Santos</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5137' rel='bookmark' title='Fórum Social deve ir além do debate e agir mais, diz Boaventura de Sousa Santos'>Fórum Social deve ir além do debate e agir mais, diz Boaventura de Sousa Santos</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4435' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos sobre o papel do Fórum Social Mundial'>Boaventura de Sousa Santos sobre o papel do Fórum Social Mundial</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=5217</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>&#8220;As grandes ameaças mundiais surgiram em nome do desenvolvimento”</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5109</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5109#comments</comments>
		<pubDate>Sun, 17 Jan 2016 13:03:49 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Democratizing Democracy]]></category>
		<category><![CDATA[Events / Eventos]]></category>
		<category><![CDATA[Human Rights]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[More countries]]></category>
		<category><![CDATA[Notícias]]></category>
		<category><![CDATA[Other Economies]]></category>
		<category><![CDATA[Portugal]]></category>
		<category><![CDATA[Português]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Alternatives]]></category>
		<category><![CDATA[Anti-imperialism]]></category>
		<category><![CDATA[Austerity]]></category>
		<category><![CDATA[Cognitive Justice]]></category>
		<category><![CDATA[Crisis]]></category>
		<category><![CDATA[Desconstitucionalización]]></category>
		<category><![CDATA[Discrimination]]></category>
		<category><![CDATA[Ecologia de Saberes]]></category>
		<category><![CDATA[Education]]></category>
		<category><![CDATA[Financial Capitalism]]></category>
		<category><![CDATA[Ideologia]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Intercultural Translation]]></category>
		<category><![CDATA[International Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Izquierdas]]></category>
		<category><![CDATA[Justiça]]></category>
		<category><![CDATA[Políticas sociais]]></category>
		<category><![CDATA[Racismo]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=5109</guid>
		<description><![CDATA[Afinal, o mundo não precisa do desenvolvimento, mas de alternativas ao desenvolvimento. Num encontro internacional realizado esta semana, em Lisboa, Boaventura de Sousa Santos explicou porquê, enunciando as grandes ameaças que a humanidade...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5043' rel='bookmark' title='A Esquerda do futuro: uma sociologia das emergências'>A Esquerda do futuro: uma sociologia das emergências</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4216' rel='bookmark' title='Reflexiones sobre el libro “Revueltas de indignación y otras conversas”'>Reflexiones sobre el libro “Revueltas de indignación y otras conversas”</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=3635' rel='bookmark' title='Conferência de Abertura do Colóquio Epistemologias do Sul &#8211; Boaventura de Sousa Santos'>Conferência de Abertura do Colóquio Epistemologias do Sul &#8211; Boaventura de Sousa Santos</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<blockquote><p>Afinal, o mundo não precisa do desenvolvimento, mas de alternativas ao desenvolvimento. Num encontro internacional realizado esta semana, em Lisboa, Boaventura de Sousa Santos explicou porquê, enunciando as grandes ameaças que a humanidade enfrenta</p></blockquote>
<p><a href="http://www.ver.pt/as-grandes-ameacas-mundiais-surgiram-em-nome-do-desenvolvimento/">Ver</a><br />
Gabriela Costa<br />
14 Jan 2016</p>
<div id="attachment_5111" class="wp-caption aligncenter" style="width: 454px"><a href="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2016/01/bss_ed.jpg"><img src="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2016/01/bss_ed.jpg" alt="" title="bss_ed" width="454" height="297" class="size-full wp-image-5111" /></a>
<p class="wp-caption-text">Boaventura de Sousa Santos, professor catedrático e director do Centro de Estudos Sociais da Universidade de Coimbra (Foto: Gustavo Lopes Pereira | Âmago)</p>
</div>
<p><em>“Quero ser alguém que tem asas com raízes”</em><br />
O sociólogo e professor catedrático Boaventura de Sousa Santos foi um dos oradores convidados no Encontro Internacional <a href="http://fgs.org.pt/save-the-date-encontro-internacional-sinergias-para-a-transformacao-social/">“Sinergias para a Transformação Social – Diálogos sobre Desenvolvimento”</a>, realizado a 12 e 13 de Janeiro, no ISEG – Instituto Superior de Economia e Gestão, em Lisboa, pela <a href="http://fgs.org.pt/">Fundação Gonçalo da Silveira</a>, no âmbito do projecto conjunto com o Centro de Estudos Africanos da Universidade do Porto “Sinergias ED: Conhecer para melhor Agir – promoção da investigação sobre a acção em ED em Portugal”.</p>
<p>Colocando a tónica do seu discurso na inquietação face a “um mundo feio”, crivado de “guerras e injustiças”, o professor da<a href="http://www.uc.pt/feuc"> Faculdade de Economia da Universidade de Coimbra</a>, distinguished legal scholar da faculdade de Direito da Universidade de Wisconsin-Madison e global legal scholar da Universidade de Warwick, enunciou aquelas que considera serem sete “ameaças que são também enormes desafios”, para enquadrar a importância da educação na resolução dos grandes paradigmas civilizacionais da sociedade contemporânea.</p>
<p><em>“Privatizar é uma regulação para desregular”</em><br />
A primeira refere-se à <strong>desfiguração do Estado</strong> a que se assiste em muitos países onde o modelo de desenvolvimento vigente – o liberalismo –, assente em princípios do mercado económico, vem alterando o “contributo inestimável” que este teve até aos anos 70, quando “precisávamos de uma sociedade civil forte”. Depois dessa década, “passámos a precisar de um Estado fraco, para que a sociedade fosse forte”, defende o também director do <a href="http://www.ces.uc.pt">Centro de Estudos Sociais da Universidade de Coimbra</a> e coordenador científico do Observatório Permanente da Justiça Portuguesa, exemplificando: “privatizar os serviços [públicos] é uma regulação para desregular”.</p>
<p>Em suma, o Estado “está a ser reconfigurado em muitos países, face “à contradição” que o próprio conceito assume perante modelos de desenvolvimento ligados à ideia de acumulação infinita [de competências].</p>
<p><em>“Hoje também na política tudo se vende, tudo se compra”</em><br />
A segunda ameaça, na perspectiva de Boaventura de Sousa Santos, prende-se com o <strong>esvaziamento da democracia</strong>. Embora esta represente “realmente o grande modelo político”, também em cada vez mais países, e ao contrário do que seria de esperar, “está a ser esvaziada” do seu sentido, assistindo-se a “baixos níveis democráticos” em muitas lideranças mundiais.</p>
<p>É que, se na democracia liberal coexistem os mercados político e económico, este último é pautado por “valores que se compram e se vendem”, e o que é certo é que ambos “têm vindo a fundir-se, sob a égide do desenvolvimento económico”, defende. Neste contexto, “hoje também na política tudo se vende, tudo se compra”. Por outras palavras, “o dinheiro [ou ambição pelo lucro, diríamos] entrou na política de tal forma que a democracia representativa está a ser sequestrada pelo modelo capitalista”. O resultado? Hoje cada vez mais pessoas estão dependentes de auxílio externo mas, com “os princípios fundadores da democracia a serem erodidos desta forma, já não há direitos garantidos”. Exemplo flagrante disso mesmo é “o direito ao trabalho”, nomeadamente à “contratação colectiva”, considera o professor.</p>
<p>Em conclusão, é preciso não esquecer que a democracia se esvazia “porque há cada vez mais organizações não eleitas que decidem por nós – como a troika ou o Banco Mundial – mas que não passaram por nenhum debate político democrático”, critica Boaventura Santos.</p>
<p><em>“Não conseguimos um compromisso efectivo sobre o clima”<br />
</em>A terceira ameaça enunciada pelo especialista (com inúmeros trabalhos publicados) em questões como globalização, sociologia do direito, epistemologia, democracia e direitos humanos, é a <strong>destruição da natureza</strong>.</p>
<p>Neste campo dos efeitos já bem visíveis das alterações climáticas, Boaventura de Sousa Santos atenta apenas na Cimeira de Paris para concluir o óbvio: “não foi possível conseguir nenhum compromisso efectivo” na COP 21”, que incluísse metas e sansões previstas para o incumprimento das mesmas. Nas negociações, nem o princípio da impunidade nem o do Estado estiveram presentes, acusa.</p>
<p><em>“O direito ao trabalho perdeu-se”<br />
</em>Já a quarta ameaça que a humanidade enfrenta actualmente diz respeito à <strong>desvalorização do trabalho</strong>. Insistindo que o direito ao trabalho se perdeu, o professor defende que “certos conceitos fundamentais estão a ir ‘por água abaixo’, como é o caso da diferença entre trabalho remunerado e não remunerado. Distinção subtilmente iludida por “muitas trans e multinacionais, que exigem [sem exigir legalmente] que os seus colaboradores estejam disponíveis 24 horas por dia”, já para não falar que “os pressionam” a não frequentarem certos ambientes e certas companhias, lamenta. E, neste processo, dilui-se também a diferença entre tempo laboral e tempo de lazer, conclui.</p>
<p>Ainda no que concerne esta problemática, Boaventura Santos sublinha o papel da mulher, que “persiste menorizado”, quer pela sobrecarga de tarefas que acumula em casa quer como mãe. Neste aspecto, é necessário aumentar o “sentido de partilha”.</p>
<p><em>“O conhecimento deixou de ter valor”<br />
</em>A <strong>mercantilização do conhecimento</strong> é a quinta ameaça identificada pelo director do Centro de Estudos Sociais da Universidade de Coimbra. E é, de facto, incontestável que “a universidade é cada vez mais pressionada para que os seus cursos e actividades tenham impacto [económico] na sociedade”, isto é, “o conhecimento deixou de ter valor”.</p>
<p>Na opinião do especialista, as instituições de ensino superior “estão hoje numa encruzilhada”, na qual “os professores são operários e os alunos são clientes”. Ora, questiona, como se pode ultrapassar esta ideia de que as universidades devem ser geridas como empresas?</p>
<p><em>“Assistimos a uma onda de xenofobia violenta”<br />
</em>Na sexta posição dos grandes desafios aos actuais modelos de desenvolvimento, Boaventura de Sousa Santos coloca a <strong>recolonização da diferença</strong>. Na sua perspectiva, “continuamos a discriminar as pessoas que têm grupos sociais que não correspondem às tipificações” sociais. Os EUA, “onde se assiste a uma onda de xenofobia violenta” e o Brasil, onde “nunca se mataram tantos negros [nomeadamente por parte das autoridades policiais, acrescente-se] são disso “um grande exemplo”. Outro será, sem dúvida, a confusão generalizada entre ‘muçulmano’ e ‘terrorista’. No meio desta confusão, o crescente fluxo migratório de refugiados tornou o Mediterrâneo num “cemitério líquido”, recorda.</p>
<p>Para além das questões étnicas e religiosas, esta recolonização aplica-se ainda às discriminações de género e a desigualdades económicas e culturais, entre outras. Em qualquer um destes casos, “o conceito de humanidade já não existe, na nossa contemporaneidade, sem o conceito de sub-humanidade”. Sendo, obviamente, que “um ‘sub-humano’ não tem os mesmos direitos de um humano”.</p>
<p><em>“Há um ‘totalitarismo suave’ que parte da ideia de que não existe alternativa”<br />
</em>Na sistematização sociológica de Boaventura de Sousa Santos, a sétima e última ameaça que o mundo enfrenta actualmente é a <strong>criminalização do protesto social</strong>. Quer isto dizer que “o protesto social é cada vez mais difícil” em muitos países, por exemplo “da América Latina”, onde certa “legislação antiterrorista está a ser aplicada para evitar protestos sociais”.</p>
<p>Na opinião do professor assiste-se mesmo, em alguns casos, a um “totalitarismo suave” – porquanto ocorre em sistemas democráticos – que “parte da ideia de que não existe alternativa” (ao contrário dos “diferentes tipos de capitalismo” que coabitavam há 30, 40 anos, explica). Por outras palavras, o capitalismo liberal “é um pensamento sem saída”, que dita, perante a própria ideia de sobrevivência, que “é isto ou nada”.</p>
<p><em>“A primeira tarefa agora é desaprender”<br />
</em>Num painel sugestivamente intitulado “Pedagogias subalternas: educar para as alternativas ao desenvolvimento”, Boaventura de Sousa Santos conclui que “não podemos sucumbir à paralisia, nem ficar em casa”, mas precisamos entender, ou até interiorizar, que <strong>“estas sete ameaças surgiram em nome do desenvolvimento”</strong>.</p>
<p>E é em nome do seu conceito dominante – quer se trate do desenvolvimento humano ou sustentável – que ainda nem atingimos uns objectivos e já perseguimos outros, conclui. A tal ponto que em vez de progredirmos, regredimos, sugere: afinal, “nos últimos quatro anos, não passámos do desenvolvimento ao subdesenvolvimento na Europa?” E Portugal, está a ser desenvolvido ou subdesenvolvido?</p>
<p>Perante a actual realidade, “a primeira tarefa agora é desaprender”. E desaprender na certeza que nos resta somente dois caminhos tortuosos: o do “desenvolvimento alternativo, estratégia legítima” de que o Nobel da Economia Joseph Stiglitz será o defensor “mais controlado”; ou “uma alternativa ao desenvolvimento”, pressupondo que já não é possível pensar em desenvolvimento alternativo”. Nesta segunda linha de pensamento, na qual Boaventura de Sousa Santos trabalha há já duas décadas, importa “criar a consciência de que o mundo é nosso”, bem como inventar “formas de actuar na construção dessa ideia”.</p>
<p>Também nesta linha, os processos educativos “fazem com que o desenvolvimento aconteça às pessoas. Mas não são elas que se desenvolvem”, efectivamente, conclui. Porque hoje, o termo só faz sentido se a ele estiver inerente “um trabalho epistemológico”, e “se não houver justiça cognitiva, não há justiça social”, conclui o sociólogo. Nesta aprendizagem, importa reter o essencial da perspectiva de Boaventura de Sousa Santos: “quero ser um educador de retaguarda, alguém que tem asas com raízes”.</p>
<div id="attachment_5112" class="wp-caption aligncenter" style="width: 426px"><a href="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2016/01/oscar_jara.jpg"><img src="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2016/01/oscar_jara.jpg" alt="" title="oscar_jara" width="426" height="277" class="size-full wp-image-5112" /></a>
<p class="wp-caption-text">Oscar Jara, presidente do Conselho Executivo do Consejo de Educación Popular de America Latina y El Caribe (Foto: Gustavo Lopes Pereira | Âmago)</p>
</div>
<p><em>A educação emancipadora</em><br />
Conhecido como ‘educador popular’, Oscar Jara Holliday trabalha há várias décadas em prol da cidadania global e democratização da educação, tendo em vista a capacitação social das populações vulneráveis. Actualmente é presidente do Conselho Executivo do<a href="http://www.ceaal.org/v2/index.php"> CEEAL – Consejo de Educación Popular de America Latina y El Caribe</a> e director do <a href="http://www.cepalforja.org/">Centro de Estudios y Publicaciones Alforja</a>, na Costa Rica.</p>
<p>Originário do Peru, este sociólogo e autor de vários livros e artigos sobre mudança social, educação, sistematização de experiências, movimentos sociais e metodologias participativas é, talvez, o maior defensor da difusão do sentido político da educação popular e das metodologias de sistematização das experiências educativas, na América Latina.</p>
<p>Em declarações ao VER, à margem do Encontro Sinergias para a Transformação Social – Diálogos sobre Desenvolvimento, Oscar Jara explica como, desde a Revolução Sandinista (guerra civil que ocorreu entre 1979 e 1990 contra o regime ditatorial na Nicarágua), começou a trabalhar na campanha nacional de alfabetização deste país, para depois alargar o seu campo de actuação, ao nível da cidadania global, a todo o continente.</p>
<p>Através do CEEAL, inicialmente dirigido à formação de adultos, contribuiu para recuperar a ideia de educação popular – dirigida a todos –, “conceito transformador muito forte, mas que se tem perdido”, reforçando os resultados “de um processo de educação que tem por objectivo desenvolver capacidades de mudança”.</p>
<p>Nas suas palavras, a educação popular “aposta tudo na concepção de uma educação transformadora, que se aplica de forma sistemática nas escolas e universidades”, mas também “fora do sistema educativo”, e que significa, acima de tudo, “fortalecer as competências das pessoas”. Trata-se de “uma concepção de educação que tem na sua raiz as experiências que se desenvolvem com comunidades rurais e urbanas populares” (quase sempre vulneráreis), como os camponeses ou os operários. Pessoas “oprimidas, exploradas, que sofrem algum nível de assimetria social”, e a quem é dada uma oportunidade de combater a sociedade a que estão subjugadas”.</p>
<p>No seu sentido mais profundo, ou estrutural, a educação popular “procura a transformação dessas condições de opressão e dessa discriminação”, através de “um projecto político e pedagógico” que desenvolve as capacidades destas pessoas. Estamos assim perante “uma educação libertadora e emancipadora”, conclui o sociólogo.</p>
<p>Na sociedade actual, cada vez mais marcada por desigualdades e vulnerabilidades sociais, e por ameaças como o terrorismo ou a xenofobia face aos crescentes fluxos de migrantes, a educação popular encontra um enorme desafio perante a necessidade, defendida por Boaventura de Sousa Santos no Encontro da FGS, de desconstruirmos o padrão de desenvolvimento vigente: “não é possível continuar com este modelo que tem sido o paradigma do crescimento económico capitalista, corrobora Oscar Jara.</p>
<p>Globalmente, e perante as “ameaças do terrorismo da fome, do terrorismo da guerra”, e de todos os tipos de terrorismo que “ameaçam as populações e a própria existência do planeta”, é emergente “criar novas formas de convivência social, que sejam sustentadas pela participação das pessoas, consciente e criticamente”. Significa isto transformar “radicalmente a nossa perspectiva sobre o mundo”, quer no que respeita ao “vínculo com a natureza”, quer no que toca à “humanização das relações, criando efectivamente uma democracia a nível económico e social”.</p>
<p>Neste complexo processo de mudança, e a bem de um futuro sustentável, a educação popular, dentro e fora da escola, “é essencial”, na medida em que se trata de “uma concepção integradora a todos os níveis”, capaz de emancipar a sociedade para a tão necessária “democracia participativa”, conclui o ‘educador popular’.</p>
<p><em>Leia também a <a href="http://www.sinergiased.org/index.php/revista/item/75-entrevista-a-oscar-jara">Entrevista a Oscar Jara</a>, por Jorge Cardoso e Luísa Teotónio Pereira / Revista digital Sinergias – Diálogos educativos para a transformação social</em></p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5043' rel='bookmark' title='A Esquerda do futuro: uma sociologia das emergências'>A Esquerda do futuro: uma sociologia das emergências</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4216' rel='bookmark' title='Reflexiones sobre el libro “Revueltas de indignación y otras conversas”'>Reflexiones sobre el libro “Revueltas de indignación y otras conversas”</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=3635' rel='bookmark' title='Conferência de Abertura do Colóquio Epistemologias do Sul &#8211; Boaventura de Sousa Santos'>Conferência de Abertura do Colóquio Epistemologias do Sul &#8211; Boaventura de Sousa Santos</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=5109</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>A Esquerda do futuro: uma sociologia das emergências</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5043</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=5043#comments</comments>
		<pubDate>Thu, 31 Dec 2015 13:54:36 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Bolivia]]></category>
		<category><![CDATA[Brazil]]></category>
		<category><![CDATA[Democratizing Democracy]]></category>
		<category><![CDATA[Ecuador]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[More countries]]></category>
		<category><![CDATA[Opinião]]></category>
		<category><![CDATA[Portugal]]></category>
		<category><![CDATA[Português]]></category>
		<category><![CDATA[Spain]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Alternatives]]></category>
		<category><![CDATA[Anti-imperialism]]></category>
		<category><![CDATA[Austerity]]></category>
		<category><![CDATA[Crisis]]></category>
		<category><![CDATA[Desconstitucionalización]]></category>
		<category><![CDATA[Discrimination]]></category>
		<category><![CDATA[Education]]></category>
		<category><![CDATA[Elections]]></category>
		<category><![CDATA[Financial Capitalism]]></category>
		<category><![CDATA[Ideologia]]></category>
		<category><![CDATA[Indigenas]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[International Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Izquierdas]]></category>
		<category><![CDATA[Mobilization]]></category>
		<category><![CDATA[Movimentos Sociais]]></category>
		<category><![CDATA[Participación]]></category>
		<category><![CDATA[Political Parties]]></category>
		<category><![CDATA[Políticas sociais]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=5043</guid>
		<description><![CDATA[O futuro da esquerda não é mais difícil de prever que qualquer outro facto social. A melhor maneira de o abordar é fazer o que designo por sociologia das emergências. Consiste esta em...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4858' rel='bookmark' title='Portugal: O acordo para parar o empobrecimento'>Portugal: O acordo para parar o empobrecimento</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4529' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos: Solidariedade com a Grécia'>Boaventura de Sousa Santos: Solidariedade com a Grécia</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4700' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos: Para ler em 2050'>Boaventura de Sousa Santos: Para ler em 2050</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<blockquote><p>O futuro da esquerda não é mais difícil de prever que qualquer outro facto social. A melhor maneira de o abordar é fazer o que designo por sociologia das emergências. Consiste esta em dar atenção especial a alguns sinais do presente por ver neles tendências ou embriões do que pode vir a ser decisivo no futuro. Neste texto, dou especial atenção a um fato que, por ser incomum, pode sinalizar algo de novo e importante. Refiro-me aos pactos entre diferentes partidos de esquerda.</p></blockquote>
<p><a href="http://www.sul21.com.br/jornal/a-esquerda-do-futuro-uma-sociologia-das-emergencias-por-boaventura-de-sousa-santos/">Sul 21</a><br />
Boaventura de Sousa Santos</p>
<div id="attachment_5045" class="wp-caption aligncenter" style="width: 600px"><a href="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2015/12/Boaventura_de_Sousa_Santos_.jpg"><img src="http://alice.ces.uc.pt/news/wp-content/uploads/2015/12/Boaventura_de_Sousa_Santos_.jpg" alt="" title="Boaventura_de_Sousa_Santos_" width="600" height="398" class="size-full wp-image-5045" /></a>
<p class="wp-caption-text">“Se é verdade que as esquerdas europeias aprenderam com as muitas inovações das esquerdas latino-americanas, não é menos verdade (e trágico) que estas se “esqueceram” das suas próprias inovações”. (Foto: Ramiro Furquim/Sul21)</p>
</div>
<p><strong>Os Pactos</strong><br />
A família das esquerdas não tem uma forte tradição de pactos. Alguns ramos desta família têm mais tradição de pactos com a direita do que com outros ramos da família. Dir-se-ia que as divergências internas na família das esquerdas são parte do seu código genético, tão constantes têm sido ao longo dos últimos duzentos anos. Por razões óbvias, as divergências têm sido mais extensas ou mais notórias em democracia. A polarização vai por vezes ao ponto de um ramo da família não reconhecer sequer que o outro ramo pertence à mesma família. Pelo contrário, em períodos de ditadura têm sido frequentes os entendimentos, ainda que terminem mal termina o período ditatorial. À luz desta história, merece uma reflexão o facto de em tempos recentes termos vindo assistir a um movimento pactista entre diferentes ramos das esquerdas em países democráticos. A Europa do Sul é um bom exemplo: a unidade em volta do Syriza na Grécia, apesar de todas as vicissitudes e dificuldades; o governo liderado pelo Partido Socialista em Portugal com o apoio do Partido Comunista e do Bloco de Esquerda no rescaldo das eleições de 4 de Outubro de 2015; alguns governos autonômicos em Espanha, saídos das eleições de 2015 e, no momento em que escrevo, a discussão sobre a possibilidade de um pacto a nível nacional entre o Partido Socialista, o Podemos e outros partidos de esquerda em resultado das eleições legislativas de 20 de dezembro de 2015. Há sinais de que noutros espaços da Europa e na América Latina possam vir a surgir num futuro próximo pactos semelhantes. Duas questões se impõem. Porquê este impulso pactista em democracia? Qual a sua sustentabilidade?</p>
<p>A primeira pergunta tem uma resposta plausível. No caso da Europa do Sul, a agressividade da direita no poder nos últimos cinco anos (tanto a nacional, como a que veste a pele das “instituições europeias”) foi tão devastadora para os direitos de cidadania e para a credibilidade do regime democrático que as forças de esquerda começam a ficar convencidas de que as novas ditaduras do século XXI vão surgir sob a forma de democracias de baixíssima intensidade. Serão ditaduras que se apresentam como ditamoles ou democraduras: a governabilidade possível ante a iminência do suposto caos nos tempos difíceis que vivemos, o resultado técnico dos imperativos do mercado e da crise que explica tudo sem precisar de ser, ela própria, explicada. O pacto resulta de uma leitura política de que o que está em causa é a sobrevivência de uma democracia digna do nome e de que as divergências sobre o que tal significa têm agora menos premência do que salvar o que a direita ainda não conseguiu destruir.</p>
<p>A segunda pergunta é mais difícil de responder. Como dizia Espinosa, as pessoas (e eu diria, também as sociedades) regem-se por duas emoções fundamentais: o medo e a esperança. O equilíbrio entre elas é complexo mas precisamos das duas para sobreviver. O medo domina quando as expectativas de futuro são negativas (“isto está mau mas o futuro pode ser pior”); por sua vez, a esperança domina quando as expectativas de futuro são positivas ou quando, pelo menos, o inconformismo com a suposta fatalidade das expectativas negativas é amplamente partilhado. Trinta anos depois do assalto global aos direitos dos trabalhadores; da promoção da desigualdade social e do egoísmo como máximas virtudes sociais; do saque sem precedentes dos recursos naturais e da expulsão de populações inteiras do seus territórios e da destruição ambiental que isso significa; do fomentar da guerra e do terrorismo para criar Estados falhados e tornar as sociedades indefesas perante a espoliação; da imposição mais ou menos negociada de tratados de livre comércio totalmente controlados pelos interesses das empresas multinacionais; da supremacia total do capital financeiro sobre o capital produtivo e sobre vida das pessoas e das comunidades – depois de tudo isto, combinado com a defesa hipócrita da democracia liberal, é plausível concluir que o neoliberalismo é uma máquina imensa de produção de expectativas negativas para que as classes populares não saibam as verdadeiras razões do seu sofrimento, se conformem com o pouco que ainda têm e sejam paralisadas pelo pavor de o perder.</p>
<p>O movimento pactista no interior das esquerdas é o produto de um tempo, o nosso, de predomínio absoluto do medo sobre a esperança. Significará isto que os governos saídos dos pactos serão vítimas do seu êxito? O êxito dos governos pactuados à esquerda irá traduzir-se na atenuação do medo e no devolver de alguma esperança às classes populares, ao mostrar, por via de uma governação pragmática e inteligente, que o direito a ter direitos é uma conquista civilizacional irreversível. Será que, no momento em que voltar a luzir a esperança, as divergências voltarão à superfície e os pactos serão deitados para o lixo? Se tal acontecer, isso será fatal para as classes populares, que rapidamente voltarão ao silenciado desalento perante um fatalismo cruel, tão violento para as grandes maiorias quanto benévolo para as pequeníssimas minorias. Mas será também fatal para as esquerdas no seu conjunto, porque ficará demonstrado durante algumas décadas que as esquerdas são boas para remendar o passado mas não para construir o futuro. Para que tal não aconteça, dois tipos de medidas têm de ser levadas a cabo durante a vigência dos pactos. Duas medidas que não se impõem pela urgência da governação corrente e que, por isso, têm de resultar de vontade política bem determinada. Chamo às duas medidas: Constituição e hegemonia.</p>
<p><strong>Constituição e Hegemonia </strong><br />
A Constituição é o conjunto de reformas constitucionais ou infraconstitucionais que reestruturam o sistema político e as instituições de maneira a prepará-los para possíveis embates com a ditamole e o projeto de democracia de baixíssima intensidade que ela traz consigo. Consoante os países, as reformas serão diferentes, como serão diferentes os mecanismos utilizados. Se nalguns casos é possível reformar a Constituição com base nos parlamentos, noutros será necessário convocar Assembleias Constituintes originárias, dado que os parlamentos seriam o obstáculo maior a qualquer reforma constitucional. Pode também acontecer que, num certo contexto, a “reforma” mais importante seja a defesa ativa da Constituição existente mediante uma renovada pedagogia constitucional em todas as áreas de governação. Mas haverá algo comum a todas as reformas: tornar o sistema eleitoral mais representativo e mais transparente; reforçar a democracia representativa com a democracia participativa.</p>
<p>Os mais influentes teóricos liberais da democracia representativa reconheceram (e recomendaram) a coexistência ambígua entre duas ideias (contraditórias) que garantem a estabilidade democrática: por um lado, a crença dos cidadãos na sua capacidade e competência para intervir e participar ativamente na política; por outro, um exercício passivo dessa competência e dessa capacidade mediante a confiança nas elites governantes. Em tempos recentes, e como mostram os protestos que abalaram muitos países a partir de 2011, a confiança nas elites tem vindo a deteriorar-se sem que, no entanto, o sistema político (pelo seu desenho ou pela sua prática) permita aos cidadãos recuperar a sua capacidade e competência para intervir ativamente na vida política. Sistemas eleitorais enviesados, partidocracia, corrupção, crises financeiras manipuladas – eis algumas das razões para a dupla crise de representação (“não nos representam”) e de participação (“não merece a pena votar, são todos iguais e nenhum cumpre o que promete”). As reformas constitucionais visarão um duplo objetivo: tornar a democracia representativa mais representativa; complementar a democracia representativa com a democracia participativa. De tais reformas resultará que a formação da agenda política e o controlo do desempenho das políticas públicas deixam de ser um monopólio dos partidos e passam a ser partilhados pelos partidos e por cidadãos independentes organizados democraticamente para o efeito.</p>
<p>O segundo conjunto de reformas é o que designo por hegemonia. Hegemonia é o conjunto de ideias sobre a sociedade e interpretações do mundo e da vida que, por serem altamente partilhadas, inclusivamente pelos grupos sociais que são prejudicados por elas, permitem que as elites políticas, ao apelarem para tais ideias e interpretações, governem mais por consenso do que por coerção, mesmo quando governam contra os interesses objetivos de grupos sociais maioritários. A ideia de que os pobres são pobres por culpa própria é hegemônica quando é defendida, não apenas pelos ricos, mas também pelos pobres e pelas classes populares em geral. Nesse caso são, por exemplo, menores os custos políticos das medidas que visam eliminar ou restringir drasticamente o rendimento social de inserção. A luta pela hegemonia das ideias de sociedade que sustentam o pacto entre as esquerdas é fundamental para a sobrevivência e consistência desse pacto. Essa luta trava-se na educação formal e na promoção da educação popular, nos mídia, no apoio aos mídia alternativos, na investigação científica, na transformação curricular das universidades, nas redes sociais, na atividade cultural, nas organizações e movimentos sociais, na opinião pública e na opinião publicada. Através dela, constroem-se novos sentidos e critérios de avaliação da vida social e da ação política (a imoralidade do privilégio, da concentração da riqueza e da discriminação racial e sexual; a promoção da solidariedade, dos bens comuns e da diversidade cultural social e econômica; a defesa da soberania e da coerência das alianças políticas; a proteção da natureza) que tornam mais difícil a contra-reforma dos ramos reacionários da direita, os primeiros a irromper num momento de fragilidade do pacto. Para que esta luta tenha êxito é preciso impulsionar políticas que, a olho nu, são menos urgentes e menos compensadoras. Se tal não ocorrer, a esperança não sobreviverá ao medo.</p>
<p><strong>As aprendizagens globais</strong><br />
Se algo se pode afirmar com alguma certeza sobre as dificuldades por que estão a passar as forças progressistas na América Latina é que elas assentam no facto de os seus governos não terem enfrentado nem a questão da Constituição nem a questão da hegemonia. No caso do Brasil, este fato é particularmente dramático. Ele explica em parte que os enormes avanços sociais dos governos da era Lula sejam agora tão facilmente reduzidos a meros expedientes populistas e oportunistas, inclusivamente por parte daqueles que deles beneficiaram. Explica também que os muitos erros que cometeram (foram muitos, a começar pela desistência da reforma política e da regulação dos mídia, e alguns erros deixam feridas abertas em grupos sociais importantes, tão diversos quanto os camponeses sem terra nem reforma agrária, os jovens negros vítimas do racismo, os povos indígenas ilegalmente expulsos dos seus territórios ancestrais, povos indígenas e quilombolas com reservas homologadas mas engavetadas, militarização das periferias das grandes cidades, populações rurais envenenadas por agrotóxicos etc.) não sejam considerados erros, passem em claro e até sejam convertidos em virtudes políticas ou, pelo menos, sejam aceites como consequências inevitáveis de uma governação realista e desenvolvimentista.</p>
<p>As tarefas não cumpridas da Constituição e da hegemonia explicam ainda que a condenação da tentação capitalista por parte dos governos de esquerda se centre na corrupção e, portanto, na imoralidade e na ilegalidade do capitalismo e não na injustiça sistemática de um sistema de dominação que se pode realizar em perfeito cumprimento da legalidade e da moralidade capitalistas.</p>
<p>A análise das consequências da não resolução das questões da Constituição e da hegemonia é relevante para prever e prevenir o que se pode passar nas próximas décadas, não só na América Latina, como também na Europa e noutras regiões do mundo. Entre as esquerdas latino-americanas e da Europa do Sul tem havido nos últimos vinte anos canais de comunicação importantes que estão ainda por analisar em todas as suas dimensões. Desde o início do orçamento participativo em Porto Alegre (1989), várias organizações de esquerda na Europa, Canadá e Índia (são estas as de que tenho conhecimento) começaram a dar muita atenção às inovações políticas que emergiam no campo das esquerdas em vários países da América Latina. A partir do final da década de 1990, com a intensificação das lutas sociais, a subida ao poder de governos progressistas e as lutas por Assembleias Constituintes, sobretudo no Equador e na Bolívia, tornou-se claro que uma profunda renovação da esquerda estava em curso e da qual havia muito que aprender.</p>
<p>Os traços principais dessa renovação eram os seguintes: a democracia participativa articulada com a democracia representativa, uma articulação de que ambas saiam fortalecidas; o intenso protagonismo de movimentos sociais de que o Fórum Social Mundial de 2001 foi uma mostra eloquente; uma nova relação entre partidos e movimentos sociais; a entrada saliente na vida política de grupos sociais até então considerados residuais, nomeadamente camponeses sem terra, povos indígenas e povos afro-descendentes; a celebração da diversidade cultural, o reconhecimento do caráter plurinacional dos países e o propósito de enfrentar as insidiosas heranças coloniais sempre presentes. Este elenco é suficiente para evidenciar o quanto as duas lutas a que me tenho estado a referir (a Constituição e a hegemonia) estavam presentes neste vasto movimento que parecia refundar para sempre o pensamento e a prática de esquerda, não só na América Latina, como em todo o mundo.</p>
<p>A crise financeira e política, sobretudo a partir de 2011, e o movimento dos indignados foram os detonadores de novas emergências políticas de esquerda na Europa do Sul em que as lições da América Latina estavam bem presentes, sobretudo a nova relação partido-movimento, a nova articulação entre democracia representativa e democracia participativa, a reforma constitucional e, no caso da Espanha, a questão da plurinacionalidade. O partido espanhol Podemos representa melhor do que qualquer outro esta aprendizagem, ainda que os seus dirigentes tenham estado desde a primeira hora bem conscientes das diferenças substanciais entre o contexto político e geopolítico europeu e o latino-americano.</p>
<p>O modo como essas aprendizagens se vão plasmar no novo ciclo político que está a emergir na Europa do Sul é, por agora, uma incógnita. Mas desde já é possível especular o seguinte. Se é verdade que as esquerdas europeias aprenderam com as muitas inovações das esquerdas latino-americanas, não é menos verdade (e trágico) que estas se “esqueceram” das suas próprias inovações e que, de uma ou de outra forma, caíram nas armadilhas da velha política onde as forças de direita facilmente mostram a sua superioridade dada a longa experiência histórica acumulada.</p>
<p>Se as linhas de comunicação se mantêm nos dias de hoje, e sempre salvaguardando a diferenças dos contextos, talvez seja tempo de as esquerdas latino-americanas aprenderem com as inovações que estão a emergir entre as esquerdas da Europa do Sul. Entre elas saliento as seguintes: manter viva a democracia participativa dentro dos próprios partidos de esquerda como condição prévia à sua adoção no sistema político nacional em articulação com a democracia representativa; pactos entre forças de esquerda (não necessariamente apenas partidos) e nunca com forças de direita; pactos pragmáticos não clientelistas (não se discutem pessoas ou postos de governo mas políticas e medidas de governação), nem de rendição (articulando linhas vermelhas que não podem ser ultrapassadas com a noção de prioridades, ou, como se dizia dantes, distinguindo as lutas primárias das secundárias); insistência na reforma constitucional para blindar os direitos sociais e tornar o sistema político mais transparente, mais próximo e mais dependente de decisões cidadãs sem ter de esperar por eleições de quatro em quatro anos (reforço do referendum); e, no caso espanhol, tratar democraticamente a questão da plurinacionalidade.</p>
<p>A máquina fatal do neoliberalismo continua a produzir medo em larga escala e, sempre que falta matéria prima, ceifa a esperança que pode encontrar nos recessos mais recônditos da vida política, social das classes populares, tritura-a, processa-a e transforma-a em medo do medo. As esquerdas são a areia que pode emperrar essa engrenagem majestática de modo a abrir as brechas por onde a sociologia das emergências fará o seu trabalho de formular e amplificar as tendências, os “ainda não”, que apontam para um futuro digno para as grandes maiorias. Para isso, é preciso que as esquerdas saibam ter medo sem ter medo do medo. Saibam furtar rebentos de esperança à trituração neoliberal e plantá-los em terrenos férteis onde cada vez mais cidadãos sintam que podem viver bem, protegidos, tanto do inferno do caos iminente, como do paraíso das sirenes do consumo obsessivo. Para que isto aconteça, a condição mínima é que as esquerdas permaneçam firmes nas duas lutas fundamentais, a Constituição e a hegemonia.</p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4858' rel='bookmark' title='Portugal: O acordo para parar o empobrecimento'>Portugal: O acordo para parar o empobrecimento</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4529' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos: Solidariedade com a Grécia'>Boaventura de Sousa Santos: Solidariedade com a Grécia</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4700' rel='bookmark' title='Boaventura de Sousa Santos: Para ler em 2050'>Boaventura de Sousa Santos: Para ler em 2050</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=5043</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Ask Boaventura #31 &#8211; Otra gramática social</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4979</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4979#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 22 Dec 2015 10:16:10 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Ask Boaventura / Pregunte a Boaventura / Pergunte ao Boaventura]]></category>
		<category><![CDATA[Bolivia]]></category>
		<category><![CDATA[Democratizing Democracy]]></category>
		<category><![CDATA[Español]]></category>
		<category><![CDATA[Events / Eventos]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[Opinión]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Alternatives]]></category>
		<category><![CDATA[auto-determinação]]></category>
		<category><![CDATA[Autonomia]]></category>
		<category><![CDATA[Cognitive Justice]]></category>
		<category><![CDATA[Complementariedad]]></category>
		<category><![CDATA[Ecologia de Saberes]]></category>
		<category><![CDATA[Epistemologias do Sul]]></category>
		<category><![CDATA[Institutional Politics]]></category>
		<category><![CDATA[Intercultural Translation]]></category>
		<category><![CDATA[Mobilization]]></category>
		<category><![CDATA[State]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=4979</guid>
		<description><![CDATA[Pregunta: Nos preguntamos si esta otra gramática que se plantea a partir de lo colectivo como la base del contrato social termina resignificando la estructuras sociales y si es posible plantearse otra composición...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4975' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #30 &#8211; Ecologías y emancipación social'>Ask Boaventura #30 &#8211; Ecologías y emancipación social</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4938' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #29 &#8211; Constituciones y alternativas'>Ask Boaventura #29 &#8211; Constituciones y alternativas</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4985' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #32 &#8211; Descolonización de la vida'>Ask Boaventura #32 &#8211; Descolonización de la vida</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Pregunta: </p>
<p>Nos preguntamos si esta otra gramática que se plantea a partir de lo colectivo como la base del contrato social termina resignificando la estructuras sociales y si es posible plantearse otra composición del contrato social que impacte en la escala, espacialidad y territorialidad del Estado, sin perder su significación en la construcción política y de autodeterminación? ¿Entonces es posible pensar esta otra gramática de relación entre individuos colectivos en el marco de las complementariedades? ¿Qué ejemplos concretos existen de una complementariedad que no se termina constituyendo hegemónica nuevamente sobre lo colectivo y termina funcionalizando en una democracia instrumental a la narrativa colonial, pero desde un sujeto colectivo que sustituye la matriz de la dominación? ¿es posible plantearse la extensión de un mandato en la dimensión y escala nacional en la figura del gobierno pero con el sentido de lo colectivo? </p>
<p>(Gabriela Vasquez y Pilar Aranibar, Bolivia)</p>
<p>Puede enviar su pregunta a las siguientes direcciones:<br />
- E-mail: alicenews@ces.uc.pt<br />
- Facebook: fb.com/AliceProjectCES<br />
- Twitter: @Alice_CES / #AskBoaventura</p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4975' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #30 &#8211; Ecologías y emancipación social'>Ask Boaventura #30 &#8211; Ecologías y emancipación social</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4938' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #29 &#8211; Constituciones y alternativas'>Ask Boaventura #29 &#8211; Constituciones y alternativas</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4985' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #32 &#8211; Descolonización de la vida'>Ask Boaventura #32 &#8211; Descolonización de la vida</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=4979</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Ask Boaventura #25 &#8211; Metodologías y Epistemologías del Sur</title>
		<link>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4905</link>
		<comments>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4905#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 15 Dec 2015 13:51:11 +0000</pubDate>
		<dc:creator>admin</dc:creator>
				<category><![CDATA[Ask Boaventura / Pregunte a Boaventura / Pergunte ao Boaventura]]></category>
		<category><![CDATA[Bolivia]]></category>
		<category><![CDATA[Español]]></category>
		<category><![CDATA[International]]></category>
		<category><![CDATA[More countries]]></category>
		<category><![CDATA[Opinión]]></category>
		<category><![CDATA[Transformative Constitutionalism]]></category>
		<category><![CDATA[Academia]]></category>
		<category><![CDATA[Alternatives]]></category>
		<category><![CDATA[Cognitive Justice]]></category>
		<category><![CDATA[Decolonial]]></category>
		<category><![CDATA[Ecologia de Saberes]]></category>
		<category><![CDATA[Epistemologias do Sul]]></category>
		<category><![CDATA[Ideologia]]></category>
		<category><![CDATA[Intercultural Translation]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://alice.ces.uc.pt/news/?p=4905</guid>
		<description><![CDATA[Pregunta: ¿Cuáles son las categorías analíticas y formulaciones metodológicas fundamentales o más importantes y que impacto tienen en la ciencia desde la experiencia de las Epistemologías del Sur en el campo académico? Por...
Related posts:<ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4894' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #28 &#8211; Clases sociales y Epistemologías del Sur'>Ask Boaventura #28 &#8211; Clases sociales y Epistemologías del Sur</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4898' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #27 &#8211; Descolonizar la relación del ser humano con la naturaleza'>Ask Boaventura #27 &#8211; Descolonizar la relación del ser humano con la naturaleza</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4985' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #32 &#8211; Descolonización de la vida'>Ask Boaventura #32 &#8211; Descolonización de la vida</a></li>
</ol>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Pregunta:</p>
<p>¿Cuáles son las categorías  analíticas y formulaciones metodológicas fundamentales o más importantes y que impacto tienen en la ciencia desde la experiencia de las Epistemologías del Sur en el campo académico? Por ejemplo, el norte utiliza  como categorías la racionalidad, universalidad, objetividad, monoculturalidad, demostración científica etc.</p>
<p>(Gregory Banazak, EUA; Daisy Tapia, Bolivia; Gregorio Aguirre Huayllani, Bolivia; Juan Pablo Gomez Ramirez)</p>
<p>Puede enviar su pregunta a las siguientes direcciones:<br />
- E-mail: alicenews@ces.uc.pt<br />
- Facebook: fb.com/AliceProjectCES<br />
- Twitter: @Alice_CES / #AskBoaventura </p>
<p>Related posts:</p><ol>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4894' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #28 &#8211; Clases sociales y Epistemologías del Sur'>Ask Boaventura #28 &#8211; Clases sociales y Epistemologías del Sur</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4898' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #27 &#8211; Descolonizar la relación del ser humano con la naturaleza'>Ask Boaventura #27 &#8211; Descolonizar la relación del ser humano con la naturaleza</a></li>
<li><a href='http://alice.ces.uc.pt/news-old/?p=4985' rel='bookmark' title='Ask Boaventura #32 &#8211; Descolonización de la vida'>Ask Boaventura #32 &#8211; Descolonización de la vida</a></li>
</ol>]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://alice.ces.uc.pt/news-old/?feed=rss2&#038;p=4905</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
	</channel>
</rss>
